Brazylia - rynek trudny, ale wielki

28 czerwca 2018

Perspektywiczne branże

Jak podkreśla Ministerstwo Gospodarki, wzrost poziomu obrotów handlowych między Polską a Brazylią należy zawdzięczać przede wszystkim dobrej kondycji naszej gospodarki oraz realizowanym od 1 stycznia 2013 r. programom promocji polskiej gospodarki na miejscowym rynku.

Do głównych towarów eksportowanych przez Polskę do Brazylii należą: koks i półkoks, części do aparatury elektronicznej, kauczuk syntetyczny, leki, siarczan amonu, części samochodowe, turbiny gazowe, części mebli, konstrukcje stalowe, szyny kolejowe, wyroby cukiernicze, opony pneumatyczne, elektrody węglowe, tworzywa sztuczne.

W październiku 2013 roku rząd ogłosił nowy plan, zgodnie z którym wydatki inwestycje w infrastrukturę w latach 2014-2017 wyniosą 509,7 mld reali (tj. ok. 170 mld euro, obecnie kurs średni reala w NBP to ok. 1,35 zł), co oznacza wzrost o 36,2 proc. w stosunku do planu inwestycji z lat 2009-2012. To oznacza szansę dla polskich przedsiębiorców - zarówno na zwiększenie dostaw maszyn, urządzeń, taboru i rozwiązań, jak i uczestnictwo w wykonawstwie inwestycji.

Jak wejść na rynek

Najłatwiej zdobyć kontrakty, uczestnicząc w tragach i konferencjach branżowych. Ze względu na liczne bariery dostępu Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP zaleca znalezienie miejscowego agenta, pośrednika czy importera, który w swoim własnym interesie ułatwi przejście wszystkich barier.

Aby wejść na brazylijski rynek, zagraniczny producent może założyć w Brazylii spółkę. Przeważnie nowo zakładana firma przyjmuje formę spółki handlowej (Sociedade Mercantil). Spółka musi być zarejestrowana w odpowiednim rejestrze handlowym w stanie, w którym będzie miała siedzibę.

Formą zalecaną dla zagranicznych inwestorów, którzy pragną otworzyć małe lub średnie przedsiębiorstwo, są spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Odpowiedzialność ograniczona jest do wysokości kapitału. Nie istnieje przy tym wymóg minimalnej wysokości kapitału koniecznego do założenia spółki. Warto zwrócić uwagę, że ustawodawstwo podatkowe dotyczące spółek z o.o. i akcyjnych właściwie się nie różni.

W spółce z o.o. musi być co najmniej dwóch wspólników. Poza przypadkami o szczególnym znaczeniu społecznym nie istnieją ograniczenia co do udziałów obejmowanych przez partnera zagranicznego. Partner zagraniczny nie musi mieć prawa pobytu w Brazylii; niemniej jednak wymagany jest choćby symboliczny udział osoby z prawem pobytu, np. biura prawnego.

Osoba zarządzająca spółką musi jednak uzyskać prawo stałego pobytu w Brazylii.

Dopiero po zarejestrowaniu w Rejestrze Handlowym spółka staje się osobą prawną. Kolejnym wymogiem jest uzyskanie numeru identyfikacji podatkowej (CNPJ). Przyznaje go właściwy terytorialnie federalny organ podatkowy.

Do założenia spółki akcyjnej potrzebni są co najmniej dwaj udziałowcy. Obaj mogą być obcokrajowcami bez prawa pobytu w Brazylii (ale wtedy muszą ustanowić swojego reprezentanta w tym kraju).

Spółki akcyjne mogą (ale nie muszą) być notowane na giełdzie papierów wartościowych.

Bariery dostępu

Rozbuchana biurokracja, skomplikowane przepisy, brak odpowiedniej infrastruktury i zaplecza logistycznego - te problemy ograniczają napływ inwestycji. Średni czas oczekiwania na otwarcie oddziału firmy zagranicznej to 119 dni (tylko w Wenezueli, Gwinei Równikowej, Republice Kongo i Surinamie trwa to dłużej). Okres ten jest 10-krotnie dłuższy niż średnia w państwach OECD. Średni koszt założenia firmy w Brazylii wynosi ok. 1 tys. euro. Sam proces odbywa się w trzech instancjach - federalnej, stanowej i miejskiej. W sumie należy wykonać 13 czynności prawnych.

Z danych Światowej Organizacji Handlu (WTO) wynika, że Brazylia - pomimo zaledwie 2-proc. udziału w światowym handlu - jest liderem w statystykach dotyczących liczby wszczynanych postępowań antydumpingowych.

Główne bariery w dostępie do rynku to:

● Państwowe instytucje - Narodowy Instytut Własności Intelektualnej (INP) i Krajowa Agencja Nadzoru Sanitarnego (ANVISA) - działają raczej opieszale. Brazylia dotychczas nie ratyfikowała protokołu madryckiego z 1981 roku w sprawie międzynarodowej rejestracji marek (i nie widać na to perspektyw).

● Znaczna część taryfowych pozycji importowych (głównie żywność i artykuły związane z ochroną zdrowia) podlega licencjom nieautomatycznym, które wydawane są przez ANVISA. Urząd ten, oprócz opisu produktu, wymaga od firm eksportujących podawania informacji o cenie produktu na innych rynkach, cen przewidzianych na rynku brazylijskim, planowanych wydatków marketingowych, listy podobnych produktów i ich ceny itp. Przed wydaniem licencji nieautomatycznej wiele towarów poddawanych jest długotrwałemu procesowi badania. Dotyczy to m.in.: środków ochrony roślin, farmaceutyków, kosmetyków, sprzętu medycznego, ceramiki, szkła, wyrobów hutniczych, maszyn i urządzeń, materiałów elektrycznych.

● w elektronicznym systemie SISCOMEX (obowiązkowy dla firm zagranicznych). Zniechęca to wiele firm, zwłaszcza małych i średnich.

● Stwarza to warunki do nieuczciwej konkurencji między firmami. W dodatku przepisy są skomplikowane, obowiązują 44 różne podatki - federalne, stanowe i miejskie. Utrudnia to bezpośredni import i zmusza do korzystania z pośredników (traderów).

● Władze prowadzą politykę utrudniania importu produktów pochodzenia roślinnego i zwierzęcego. W przypadku tych drugich warunkiem dopuszczenia firmy do eksportu na rynek jest uprzednia inspekcja weterynaryjna specjalistów brazylijskich w danej firmie i na jej koszt. W praktyce takie inspekcje są często przekładane. Oficjalnie władze weterynaryjne tłumaczą to brakiem odpowiedniej liczby specjalistów (doświadczają tego polscy producenci mleka w proszku).

● Dotyczy to architektury, porad prawnych, usług pocztowych, reklamy, służby zdrowia, bezpieczeństwa. Restrykcje występują również w sektorach transportu lotniczego i usług komunalnych (wodociągi, kanalizacja, wywożenie śmieci itp.).

● Jedynie wysoko wykwalifikowani specjaliści, których nie można znaleźć w Brazylii, mogą uzyskać pozwolenie na czasowe zatrudnienie. W niektórych sektorach gospodarki stosuje się wymóg zatrudnienia co najmniej 2/3 personelu brazylijskiego.

Podatki i cła

W sierpniu 2013 roku rząd, mimo wspomnianej wyżej polityki protekcjonistycznej, zdecydował o obniżce podatku importowego na 100 produktów (m.in. na wyroby stalowe, petrochemiczne i farmaceutyki oraz dobra kapitałowe). Miało to zapobiec podnoszeniu cen importowych, a tym samym inflacji (w owym czasie dolar osiągnął kurs prawie 2,30 reala). Podatki na większość produktów wcześniej wzrosły nawet do 25 proc., ostatecznie powróciły do pierwotnego poziomu (12-18 proc.).

Wiele różnych podatków

● Podatek dochodowy od osób prawnych - 15 proc. Federalny. Do niego dochodzi ubezpieczenie socjalne (9 proc.).

● Podatek dochodowy od osób fizycznych - 0,15-27,5 proc. w zależności od wysokości dochodów. Federalny.

● Podatek dochodowy od nierezydentów - 15-27,5 proc.

● Podatek akcyzowy. Nakładany na eksport i import większości produktów konsumpcyjnych. Zazwyczaj 10-15 proc.

● Podatek od wartości dodanej (podobny do VAT). Stanowy. Pobierany przy sprzedaży lub faktycznym ruchu towarów. W Sao Paulo np. wynosi 18 proc. dla operacji wewnątrz stanu i zagranicznych.

● Podatek od usług. Municypalny. Wynosi min. 2 proc., a maks. 5 proc. i naliczany jest od wartości usług.

● Podatek importowy. Federalny. Pobierany od wartości fakturowej lub od ceny podstawowej ustalonej przez brazylijską administrację. Podstawą przed opodatkowaniem jest cena w formule CIF (Cost, Insurance and Freight) w walucie zagranicznej, przeliczona na walutę krajową według kursu z dnia przybycia.

● Podatek eksportowy jest nałożony na bardzo ograniczoną liczbę transakcji eksportowych i wynosi zazwyczaj od 2 proc. do 3 proc. wartości fakturowej.

● Podatek od transakcji finansowych dotyczy większości operacji finansowych, w tym transakcji eksportowych i importowych oraz operacji walutowych.

Regulacje celne

Według informacji Brazylijskiej Izby Handlu Zagranicznego (CAMEX) niektóre produkty podlegają kontroli nawet trzech różnych instytucji. Obecnie import 3006 produktów wymaga uzyskania wcześniej licencji importowej, a ich wartość stanowi 36 proc. importu ogółem. W eksporcie ograniczenia biurokratyczne dotyczą 666 produktów - 9,7 proc. wartości eksportu ogółem.

Najwyższa stawka skonsolidowana dla wyrobów przemysłowych zgłoszona przez Brazylię do WTO wynosi 35 proc. - dotyczy samochodów.

Gdzie szukać wsparcia

Wydział Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Sao Paulo pomoże nawiązać kontakty handlowe, poda adresy sprawdzonych kancelarii adwokackich wyspecjalizowanych w obsłudze handlu zagranicznego, pomoże sprawdzić agentów i importerów.

Co warto eksportować z Polski

Największe szanse na tamtym rynku mają:

● maszyny i urządzenia oraz rozwiązania dla przemysłu wydobywczego i stoczniowego,

● tabor i części dla kolei i infrastruktury transportowej,

● nawozy, wyroby przemysłu chemicznego,

● wyroby przemysłu elektromaszynowego i aparatura radiowo-telewizyjna,

● części i akcesoria motoryzacyjne,

● sprzęt medyczny i aparatura pomiarowa,

● technologie ochrony środowiska,

● produkty IT,

● kosmetyki.

Przydatne adresy