Coraz tańszy pieniądz

Skupmy się na najważniejszych odkryciach Schmelzinga. Postanowił on zebrać historyczne dane dotyczące realnego oprocentowania kredytów w Europie. Ale nie jak to się zazwyczaj robi, sięgając marne 70 czy 100 lat wstecz. Najstarsze zebrane przez niego informacje pochodzą już z ok. 1300 r. Dowiadujemy się z nich, że rezydujący w Brugii przedstawiciel rodu Medyceuszy w 1397 r. pożyczył Janowi Walezjuszowi, hrabiemu Nevers, 13 tys. bitych w Anglii nobli. Hrabia przejdzie do historii jako Jan bez Trwogi. Ten przydomek zawdzięcza oczywiście dokonaniom na polach bitewnych, ale patrząc na wysokość oprocentowania kredytu, można pomyśleć, że był odważny nie tylko na wojnie. Pożyczka zawarta na 18 miesięcy zakładała odsetki w wysokości prawie 25 proc. Pieniądze Jan oddał, ściągając je w formie podatków z poddanych. Inny przykład: w 1440 r. Paumgartnerowie (najstarsza patrycjuszowska rodzina średniowiecznej Norymbergii) skredytowali króla Ludwika Bawarskiego na sumę 1,8 tys. florenów. Oprocentowanie wynosiło 24 proc.

Schmelzing naniósł wszystkie transakcje na oś czasu. Wykres jest potężny, bo obejmuje aż siedem stuleci. Są tu pożyczki van Halenów dla Plantagentów, sprzedaż Dunkierki przez króla Anglii na rzecz króla Francji (oczywiście był mu potrzebny kredyt), pożyczki Rothschildów dla papiestwa albo Francji dla walczących o niepodległość Stanów Zjednoczonych. Powstała w ten sposób baza danych, której elementy nie zawsze do siebie pasują. Ważna jest jednak tendencja. Wykazuje ona stały i wyraźny spadek wysokości oprocentowania. Idąc po kolei stuleciami: w XV w. średnie oprocentowanie pożyczki wynosiło 9 proc., w XVI w. już 6 proc., w XVII w. – 4,6 proc., w XVIII w. – 3,5 proc. I tak dalej, aż po 1,3 proc. (jak na razie) w XXI w.