Jak zmiana „lub” na „albo” wywołała chaos w systemie ochrony dóbr osobistych

Ustawodawca zastępując spójnik „lub” spójnikiem „albo”, co do zasady uniemożliwił kumulatywne żądanie zapłaty zadośćuczynienia oraz sumy pieniężnej na cel społeczny (z wyjątkiem tzw. szkód na osobie). Jednocześnie analogicznej nowelizacji nie wprowadzono w zakresie podobnych regulacji zawartych w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 24; dalej: pr. aut.), również dotyczących dóbr osobistych – i to nie tylko autorskich, lecz także prawa powszechnego, w szczególności prawa do wizerunku. Pojawia się zatem pytanie, jak poradzić sobie z tą systemową niekonsekwencją i czy nowelizacja kodeksu cywilnego powinna mieć wpływ na wykładnię przepisów prawnoautorskich?

Wątpliwa potrzeba zmian w kodeksie cywilnym

Trzeba przy tym zaznaczyć, że nowelizacja z 2023 r. (Dz.U. z 2023 r. poz. 1615) nie jest pierwszą zmianą poczynioną przez ustawodawcę, polegającą jedynie na zamianie spójników „lub” na „albo” (i odwrotnie) przy zestawianiu ze sobą roszczenia o zadośćuczynienie i roszczenia o zapłatę na cel społeczny, jako środków dostępnych podmiotowi uprawnionemu w sprawach dotyczących dóbr osobistych – i to zarówno na gruncie kodeksu cywilnego (art. 24 k.c. i art. 448 k.c.), jak i prawa autorskiego (art. 78 pr. aut.). Co więcej, dopuszczalność kumulatywnej ochrony od lat wywoływała kontrowersje. Wskazywano, że roszczenie o zapłatę na cel społeczny oraz roszczenie o zadośćuczynienie pełnią zasadniczo tożsamą funkcję, jaką jest kompensacja poniesionej przez poszkodowanego krzywdy, choć realizują ją w nieco inny sposób. Te wątpliwości jedynie w pewnym zakresie rozwiał Sąd Najwyższy, przyjmując, że łączne zasądzenie tych kwot jest dopuszczalne.