Gwarancja bankowa nie służy do bezpośredniego rozliczenia transakcji, lecz zabezpiecza przed nierzetelnym kontrahentem

Gwarancja jest nieodwołalnym zobowiązaniem gwaranta (banku) do zapłaty na pierwsze pisemne żądanie beneficjenta, w którym oświadcza, że kontrahent nie wywiązał się ze swoich zobowiązań kontraktowych. W odróżnieniu od akredytywy gwarancja nie służy do bezpośredniego rozliczenia transakcji, tylko jest formą zabezpieczającą na wypadek, gdyby kontrahent nie zapłacił lub nie wywiązał się z innych zobowiązań kontraktowych. Gwarancja bankowa może podlegać pod prawo kraju gwaranta, a także pod regulacje Międzynarodowej Izby Handlowej w Paryżu (zgodnie z publikacją nr 458 - Jednolite reguły dla gwarancji płatnych na żądanie). Tak samo jak akredytywa gwarancja bankowa jest abstrakcyjna i całkowicie niezależna od kontraktu, który jest podstawą do jej wystawienia. Zleceniodawca musi się także wykazać odpowiednią zdolnością kredytową.

Jak w praktyce wygląda przebieg transakcji z wykorzystaniem gwarancji? Przykład: polski eksporter podpisał kontrakt z firmą na Ukrainie na dostawę mebli o wartości 50 tys. dolarów amerykańskich (z terminem płatności 45 dni od daty wystawienia faktury). Warunki kontraktu przewidują, że płatność będzie zabezpieczona gwarancją płatności wystawioną przez bank importera. Po otrzymaniu odpowiedniej gwarancji eksporter wysyła towar i oczekuje na płatność. Jeżeli w uzgodnionym terminie eksporter nie otrzyma należnego wpływu, ma prawo żądać tej kwoty z gwarancji składając wymagane w treści roszczenie. Mamy tu do czynienia z tzw. gwarancją bezpośrednią. Dla beneficjenta oznacza to, że gwarantem jest bank ukraiński i gwarancja podlega pod prawo ukraińskie. Eksporter jest więc narażony na potencjalne ryzyko polityczne i ekonomiczne Ukrainy. Ewentualne roszczenie z gwarancji będzie musiało także trafić do gwaranta przed jakąkolwiek wypłatą środków.

Drugą metodą wystawienia i przekazania gwarancji bankowej w obrocie zagranicznym jest tzw. gwarancja pośrednia. Przy takiej konstrukcji bank importera najpierw wystawia regwarancję na rzecz banku w kraju eksportera i równocześnie prosi, aby ten bank wystawił swoją gwarancję eksporterowi. Różnice dla eksportera (w porównaniu do gwarancji pośredniej) są znaczące. Po pierwsze, gwarantem będzie bank krajowy (najlepiej gdyby był to bank, z którym eksporter współpracuje na co dzień; nie jest to jednak konieczne). Po drugie, eksporter otrzymuje gwarancję wystawioną w prawie krajowym, a po trzecie, ewentualne roszczenie będzie mógł złożyć w banku krajowym.

Biorąc pod uwagę znaczące różnice między gwarancją bezpośrednią i pośrednią, wskazane jest, aby kontrahenci przed jej wystawieniem ustalili właściwą drogę. Inaczej może się zdarzyć, że zostanie wystawiona gwarancja bezpośrednia, której eksporter - ze względu na niechęć do ryzyka kraju gwaranta (lub samego gwaranta) - nie zaakceptuje. Oczywiście, jest możliwość wystawienia nowej gwarancji drogą pośrednią, jednak wiąże się to z dodatkowymi kosztami i czasem potrzebnym na realizację. Brak doprecyzowania tej kwestii może mieć także negatywny wpływ na relacje pomiędzy kontrahentami, którzy będą obarczać się wzajemnie winą za zaistniałą sytuację.

Oprócz gwarancji płatności istnieje wiele innych gwarancji bankowych służących jako zabezpieczenie różnego rodzaju zobowiązań kontraktowych. Powszechnie stosuje się kilka rodzajów gwarancji.

(bid bond, tender guarantee) zabezpiecza podmiot organizujący przetarg m.in. przed wycofaniem oferty po jej złożeniu, a także przed odmową podpisania kontraktu przez zwycięzcę przetargu na warunkach określonych w dokumentacji przetargowej.

(performance bond) zabezpiecza beneficjenta przed nieprawidłowym wykonaniem kontraktu przez kontrahenta. Przykład: przedsiębiorstwo produkcyjne zleciło firmie budowlanej rozbudowanie istniejącej fabryki według ustalonego harmonogramu prac. Jeżeli kontrahent nie wywiąże się z ustalonych w kontrakcie terminów, beneficjent będzie miał prawo złożyć roszczenie z gwarancji.

(warranty guarantee) służy do zabezpieczenia okresu gwarancyjnego. Zabezpiecza kupującego np. przed odmową producenta usunięcia szkód powstałych w okresie gwarancyjnym.

(loan guarantee) to tzw. gwarancja finansowa, którą najczęściej wystawia bank na rzecz innego banku, gotowego do finansowania określonego podmiotu. W przypadku braku spłaty zadłużenia przez kredytobiorcę bank jest zabezpieczony otrzymaną gwarancją.