Krzysztof Szymański

Zarzut w sprawie o Sankcję Kredytu Darmowego powinien być formułowany jako zarzut wadliwego parametru popartego wyliczeniem, a nie jako zarzut braku informacji - pisze Krzysztof Szymański.

Prace nad implementacją CCD2 zaczynają się od nowa, a odpowiedzialność przechodzi do resortu sprawiedliwości. To zbieg okoliczności, który warto wykorzystać: miarkowanie sankcji kredytu darmowego ma sens tylko wtedy, gdy równolegle powstanie tani i szybki tryb jej egzekwowania. Inaczej „proporcjonalność” oznaczy w segmencie niskokwotowym po prostu wygaszenie roszczeń.

To aspekt prawny, który rzadko pojawia się w debacie publicznej, a ma fundamentalne znaczenie dla milionów kredytobiorców. Spory sądowe wokół wskaźnika WIBOR koncentrują się zazwyczaj na kwestiach informacyjnych. Tymczasem istnieje jeden, poważniejszy wymiar tego problemu - pytanie o to, co dzieje się z umową kredytową, gdy wskaźnik, na którym opiera się oprocentowanie umowy przestaje istnieć. Banki w dużej mierze nie zadały sobie tego pytania zawczasu. I właśnie to zaniechanie może okazać się ich największym błędem.

Utarło się twierdzenie, że art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim sankcjonuje naruszenie „obowiązków informacyjnych”. To skrót myślowy, który zniekształca konstrukcję przepisu i - co ważniejsze - prowadzi do błędnego testu oceny naruszeń. Katalog z art. 45 ust. 1 u.k.k. obejmuje bowiem także normy czysto materialne, cenowe, których naruszenie wywołuje bezpośredni skutek ekonomiczny po stronie kredytobiorcy, niezależnie od tego, jak precyzyjnie kredytodawca o nim poinformował.

Powraca pomysł nowelizacji ustawy o kredycie hipotecznym, która pozwoliłaby bankom oprzeć oprocentowanie kredytów mieszkaniowych bezpośrednio na stopie referencyjnej Narodowego Banku Polskiego. Dziś jest to prawnie niemożliwe - choć, co znamienne, jeszcze kilka lat temu sama Komisja Nadzoru Finansowego błędnie przyjmowała, że stopa referencyjna NBP jest wskaźnikiem referencyjnym w rozumieniu rozporządzenia BMR. Za powrotem tej koncepcji stoi jednak coś więcej niż poszukiwanie prostoty - to przyznanie, że kolejne próby stworzenia w Polsce wskaźnika referencyjnego zdatnego do stosowania w umowach z konsumentami kończą się niepowodzeniem.

W polskiej praktyce sądowej, a w pewnym stopniu również w piśmiennictwie prawniczym, daje się zaobserwować zjawisko dalece niepokojące z perspektywy metodologicznej: konsekwentne utożsamianie dwóch pojęć, które – choć fonetycznie zbliżone i osadzone w tym samym obszarze obrotu finansowego – posiadają odrębne zakresy znaczeniowe, odmienne umocowanie normatywne oraz różną genezę historyczną. Mowa o pojęciu stawki referencyjnej oraz wskaźnika referencyjnego. Mylenie tych terminów nie jest jedynie błędem lingwistycznym – prowadzi do poważnych skutków w sferze wykładni prawa, a w konsekwencji rzutuje na rozstrzygnięcia w sprawach, których stawką są nierzadko prawa i wolności stron stosunków kredytowych.

Debata publiczna wokół kredytów ze zmiennym oprocentowaniem koncentruje się najczęściej na treści samych umów – na tym, czy zapisy są uczciwe, transparentne i zgodne z prawem. Tymczasem istnieje wymiar tego problemu, który pozostaje niemal nieobecny w dyskursie prawniczym: zdolność składu orzekającego do merytorycznej oceny mechanizmów, które poddaje kontroli. Nie chodzi tu o złą wolę sądów ani o niedostatki formalne. Chodzi o strukturalną lukę kompetencyjną, która sprawia, że nawet obiektywnie wadliwa umowa może nie zostać rozpoznana jako taka – po prostu dlatego, że jej wadliwość ujawnia się dopiero na poziomie ekonomicznym, a nie językowym.