Michał Kleiber

Od dłuższego czasu boję się włączać telewizor i zaglądać do niektórych gazet. Rozdźwięk między niektórymi mediami, zaangażowanymi w radykalny sposób po różnych stronach politycznego sporu, osiągnął rozmiary daleko wykraczające poza oczekiwany chyba nie tylko przeze mnie poziom rzetelności dziennikarskiej relacji.

W ramach Wielkiego Postu podejmowaliśmy różne zobowiązania. Powstrzymujemy się od picia alkoholu czy jedzenia słodyczy, obywaliśmy się w piątki bez mięsa, staraliśmy się wydobyć z siebie wiele dobrych, na co dzień zapominanych cech. Gama dobrowolnie realizowanych postanowień jest niezwykle szeroka.

Przebieg wydarzeń, o których będzie tu mowa, był w skrócie następujący. Po zamordowaniu czternastu osób w grudniu ubiegłego roku w miejscowości San Bernardino w amerykańskim stanie Kalifornia sprawcy tego czynu – niejaki Syed Rizwan Farook i jego żona – zostali zabici przez policję. Morderca zostawił na miejscu zbrodni swój iPhone, zablokowany w sposób uniemożliwiający dostęp do zawartych w nim danych, prawdopodobnie istotnych dla okoliczności tego potwornego przestępstwa.

Większość osób obserwujących sytuację w polskim szkolnictwie wyższym nie ma wątpliwości – potrzebne są dalsze systemowe zmiany, choć ich zakres i charakter nie jest już tak oczywisty. Trudność polega m.in. na tym, że ze względu na wagę sprawy dla strategii rozwojowej kraju ma ona oczywiste ponadsektorowe znaczenie. Przewodnicząc od lat kapitule cenionego, bazującego na bardzo wielu solidnie udokumentowanych kryteriach oceny rankingu polskich uczelni wyższych mam w tej sprawie wyrobione zdanie. Wielokrotnie sprzeciwiałem się publicznie przesadnie krytycznym opiniom o polskich uczelniach, wynikającym z obserwacji jedynie najsłabszych z nich lub też z pochopnych uogólnień fragmentarycznych wad całego systemu. Ale też w swoich ocenach nigdy nie ukrywałem potrzeby szerokiego, krytycznego spojrzenia na nasze szkolnictwo wyższe pod kątem wyzwań, które niesie ze sobą dynamika współczesnego świata. Wymieńmy choćby parę z niezbędnych do podjęcia działań.

W kontekście obaw o przyszłość cywilizacji nie od rzeczy wydaje się refleksja sięgająca nieco głębiej do problemów współczesnego świata. Ludzkość odkrywa tajemnice organizmu człowieka i jego środowiska naturalnego, potrafi zaspokajać wszystkie podstawowe potrzeby, demokracja przedstawicielska jest skutecznym i szeroko popieranym systemem, wolny rynek – niepodważanym prawie przez nikogo systemem gospodarczym. Dlaczego więc to wszystko nie wystarcza, by człowiek żył bez strachu o jutro?

Powszechność wyższego wykształcenia jest niekwestionowanym sukcesem nowoczesnych społeczeństw. Niegdysiejszy przywilej małej części obywateli traktowany jest dzisiaj jako swoiste prawo każdego chcącego się uczyć. Powszechnie akcentowane jest kluczowe znaczenie edukacji na tym poziomie dla cywilizacyjnego i gospodarczego rozwoju, czego konsekwencją jest traktowanie państwa jako gwaranta szerokiej dostępności studiów. Tym bardziej więc zastanawiają coraz częściej ukazujące się w wielu krajach, także w Polsce, artykuły informujące o różnorodnych kłopotach uczelni, nawet tych najlepszych.

Zawodowe obowiązki uczyniły z moich corocznych pobytów w Japonii i Korei Płd. swoisty rytuał. Wciąż rzuca się tam w oczy doskonała organizacja życia, szczególnie imponująca wobec gęstości zaludnienia Tokio. Jestem pod wrażeniem precyzji funkcjonowania metra, bezprzykładnej kultury dnia codziennego, zwiększającej się liczby atrakcyjnie zaprojektowanych wieżowców. Seul także imponuje; przyglądając się rozwojowi Korei Płd., trudno oprzeć się wrażeniu, że gospodarka tego kraju, bazująca na innowacyjności firm sektorów samochodowego i elektronicznego oraz pracowitości obywateli, jest gwarantem pomyślnej przyszłości.

W powszechnej opinii wynik szczytu klimatycznego COP21 w Paryżu jest olbrzymim sukcesem. Myśląc w ogólnych kategoriach, należy się z tym z całą mocą zgodzić. Prawie 200 krajów jednoznacznie dało wyraz przekonaniu, że wszyscy jesteśmy dzisiaj obywatelami świata i powinniśmy czuć się odpowiedzialni za jego losy.