Uchylanie się od zawarcia umowy nie skutkuje wykluczeniem

Przepis ten jest uważany za dyscyplinujący wykonawców. Jednakże norma art. 24 ust. 1 pkt 1) ustawy nie dotyczy wykonawców, którzy uchylają się od zawarcia umowy o zamówienie publiczne, w przypadku gdy ich oferta złożona w postępowaniu została uznana przez zamawiającego za ofertę najkorzystniejszą. Artykuł 24 ust. 1 pkt 1) ustawy – Prawo zamówień publicznych wyraźnie mówi bowiem o dwóch przesłankach, których spełnienie warunkuje wykluczenie wykonawców z postępowania. Jest to: niewykonanie lub nienależyte wykonanie zamówienia publicznego oraz wyrządzenie zamawiającemu szkody, która musi zostać stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu. W sytuacji, w której wykonawca uchyla się od zawarcia umowy, nie może być mowy o zamówieniu publicznym, ponieważ wykonawca nie podpisał z zamawiającym umowy o udzielenie zamówienia publicznego. Nie jest także spełniona druga przesłanka dotycząca szkody. Zamawiającemu przysługuje powództwo o stwierdzenie przez sąd powszechny obowiązku wykonawcy polegającego na złożeniu określonego oświadczenia woli, to jednak pozytywne dla zamawiającego orzeczenie sądu zastępuje tylko oświadczenie woli wykonawcy i co do zasady doprowadza do zawarcia umowy o udzielenie zamówienia publicznego – nie jest to wyrok stwierdzający szkodę, o którym mowa w art. 24 ust. 1 pkt 1) ustawy – Prawo zamówień publicznych.

Cóż zatem pozostaje zamawiającemu, jeśli wykonawca, który złożył najkorzystniejszą ofertę, uchyla się od zawarcia umowy? W stosunku do wykonawcy, którego oferta została wybrana i który odmówił podpisania umowy w sprawie zamówienia publicznego na warunkach określonych w ofercie, zamawiający – co jest jego obowiązkiem – zatrzymuje wadium wraz z odsetkami (art. 46 ust. 5 pkt 1). Poza tym, jeśli w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego oferty złożył więcej niż jeden wykonawca, zamawiający na podstawie art. 94 ust. 2 ustawy – Prawo zamówień publicznych może wybrać najkorzystniejszą ofertę spośród pozostałych ofert bez przeprowadzania ich ponownej oceny i doprowadzić do zawarcia umowy o zamówienie publiczne z innym wykonawcą. Zdecydowanie najmniej korzystnie będzie wyglądała sytuacja zamawiającego, jeśli oferta złożona przez wykonawcę, który uchyla się od zawarcia umowy, była jedyną ofertą złożoną w postępowaniu i było to postępowanie poniżej progów unijnych, w których zamawiający najczęściej nie żąda złożenia wadium. W takim przypadku zamawiający będzie zmuszony unieważnić postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego, zaś wykonawca, który uchyla się od zawarcia umowy, nie będzie ponosił z tego tytułu żadnych negatywnych konsekwencji.