Warto wykorzystywać klauzule waloryzacyjne

Zamawiający we wzorze umowy powinien umieścić mechanizmy, które – jako racjonalne i przewidujące – będą chroniły obie strony umowy na wypadek zmiany sytuacji gospodarczej na rynku (kwestia ta jest szczególnie istotna przy kontraktach na roboty budowlane, których realizacja trwa przeciętnie około kilku lat). Jednym z takich mechanizmów są klauzule waloryzacyjne. Mimo że możliwość stosowania klauzul waloryzacyjnych w kontraktach o zamówienia publiczne nie jest zabroniona przepisami prawa (w tym przepisami ustawy – Prawo zamówień publicznych oraz przepisami dotyczącymi finansów publicznych), zamawiający rzadko wykorzystują klauzule waloryzacyjne. Tymczasem są one dla stron bardzo korzystne. Wykonawca, mając pewność, że kwota wynagrodzenia będzie waloryzowana, najczęściej proponuje niższą cenę ofertową, dzięki czemu ryzyko unieważnienia postępowania z powodu braku środków na sfinansowanie zamówienia jest dużo mniejsze. Poza tym stosowanie klauzul waloryzacyjnych w umowie zapobiega przestojom w realizacji inwestycji oraz występowaniu przez wykonawcę do sądu w celu podwyższenia wynagrodzenia z uwagi na nieprzewidziane okoliczności.

Aby prawidłowo zastosować klauzule waloryzacyjne, należy jednak pamiętać o kilku zasadach. Trzeba jasno i precyzyjnie określić zasady waloryzacji oraz miernik, na podstawie którego będzie ona dokonywana (np. wskaźnik GUS lub aktualne informacje o cenach Sekocenbud).

Wartość nominalna zobowiązania finansowego zaciąganego przez zamawiającego musi uwzględniać maksymalny przyrost kapitału wynikający z przyjętych składników waloryzacji. Dobrym wyjściem jest ustalenie w umowie górnej granicy waloryzacji, np. 5 proc. zaoferowanej przez wykonawcę ceny ofertowej. Konkretne określenie pułapu waloryzacji będzie służyło także należytemu zabezpieczeniu w budżetach lat następnych środków na finansowanie danej inwestycji.

Warto podkreślić, że o możliwości stosowania klauzul waloryzacyjnych wypowiedział się Urząd Zamówień Publicznych w opinii pt. Dopuszczalność zmiany umowy o zamówienie publiczne w sytuacji wzrostu cen materiałów budowlanych oraz kosztów inwestycji, zamieszczonej na swojej stronie internetowej UZP, oraz Krajowa Izba Odwoławcza w wielu wyrokach, m.in. w wyroku z 5 sierpnia 2008 r. (sygn. akt KIO/UZP 754/08), w którym stwierdziła, że: w systemie zamówień publicznych dopuszczalne jest zawarcie w umowie takiej klauzuli [waloryzacyjnej], zwłaszcza przy umowach wieloletnich, gdy przewiduje się znaczną zmienność składników cenotwórczych (vide również: wyrok KIO z 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt KIO/UZP 236/08, oraz wyrok KIO z 11 sierpnia 2008 r., sygn. akt KIO/UZP 779/08).