Odpowiedzialność za błędy przy udzielaniu zamówień

W dniu 19 sierpnia 2011 r. Sejm przyjął ustawę o zmianie ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych oraz niektórych innych ustaw. Uchwalona ustawa w istotny sposób poszerza krąg osób podlegających odpowiedzialności z tytułu naruszenia dyscypliny finansów publicznych w związku z procedurą udzielenia zamówienia publicznego.

W dotychczas obowiązującym stanie prawnym, co do zasady odpowiedzialność z tytułu naruszenia dyscypliny finansów publicznych w związku z postępowaniem o udzielenie zamówienia publicznego ponosi kierownik podmiotu zamawiającego lub osoba, której zostały powierzone czynności przewidziane dla kierownika zamawiającego, a które to określają przepisy ustawy Prawo zamówień publicznych.

Zgodnie z wyżej wskazaną nowelizacją odpowiedzialność z tytułu naruszenia dyscypliny finansów publicznych poniesie również osoba niebędąca pracownikiem jednostki sektora finansów publicznych, której na podstawie przepisów ustawy PZP kierownik zamawiającego powierzył przygotowanie lub przeprowadzenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego.

W konsekwencji przyjętej przez Sejm zmiany przepisów, doradcy zewnętrzni zatrudniani w formie umowy zlecenia przez instytucję zamawiającą np. do sporządzenia opisu przedmiotu zamówienia, jeżeli opiszą przedmiot zamówienia w sposób który mógłby utrudniać konkurencję poniosą odpowiedzialność przewidzianą w przepisach ustawy o naruszeniu dyscypliny finansów publicznych, z tytułu naruszenia dyscypliny finansów publicznych.

Przyjęta nowelizacja zawiera szerszy niż dotychczas katalog naruszeń, których popełnienie przy udzielaniu zamówień publicznych stanowi podstawę do wymierzenia kary osobom odpowiedzialnym za ich popełnienie.

Zgodnie ze znowelizowanym brzmieniem art. 17 ust. 1 ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, naruszeniem dyscypliny finansów publicznych jest niezgodne z przepisami o zamówieniach publicznych:

1) opisanie przedmiotu zamówienia publicznego w sposób, który mógłby utrudniać uczciwą konkurencję;

2) ustalenie wartości zamówienia publicznego lub jego części, jeżeli miało to wpływ na obowiązek stosowania przepisów o zamówieniach publicznych albo na zastosowanie przepisów dotyczących zamówienia publicznego o niższej wartości;

3) opisanie sposobu dokonania oceny spełniania warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego w sposób niezwiązany z przedmiotem zamówienia lub nieproporcjonalny do przedmiotu zamówienia;

4) określenie kryteriów oceny ofert;

5) nieprzekazanie do ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej lub niezamieszczenie w Biuletynie Zamówień Publicznych ogłoszenia o zamówieniu, ogłoszenia o zmianie ogłoszenia o zamówieniu lub ogłoszenia o udzieleniu zamówienia;

6) niezawiadomienie w terminie Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych o wszczęciu postępowania o udzielenie zamówienia publicznego.

Ponadto naruszeniem dyscypliny finansów publicznych jest udzielenie zamówienia publicznego:

1) wykonawcy, który nie został wybrany w trybie określonym w przepisach o zamówieniach publicznych;

2) z naruszeniem przepisów o zamówieniach publicznych dotyczących przesłanek stosowania trybów udzielenia zamówienia publicznego: negocjacji bez ogłoszenia, zamówienia z wolnej ręki lub zapytania o cenę.

Odpowiedzialność z tytułu naruszenia dyscypliny finansów publicznych ponosi osoba odpowiedzialna za stwierdzenie naruszenia również w przypadku gdy naruszenie przepisów o zamówieniach publicznych w inny sposób niż określony powyżej miało wpływ na wynik postępowania o udzielenie zamówienia publicznego.

Nadal utrzymano zasadę, że naruszeniem dyscypliny finansów publicznych jest niezłożenia przez członka komisji przetargowej lub inną osobę wykonującą czynności w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego po stronie zamawiającego oświadczenia o braku lub istnieniu okoliczności powodujących wyłączenie z tego postępowania, których katalog określa art. 17 ustawy Prawo zamówień publicznych.

Uwzględniając zakres zmian odnoszących się zarówno do poszerzenia katalogu osób podlegających odpowiedzialności z tytułu naruszenia dyscypliny finansów publicznych jak i ilości czynów których popełnienie stanowi podstawę do postawienia zarzutu naruszenia dyscypliny finansów publicznych stwierdzić należy, że uchwalona nowelizacja zwiększa odpowiedzialność osób odpowiedzialnych za przygotowanie i przeprowadzenie procedur udzielania zamówień publicznych występujących po stronie zamawiającego.

Wprowadzone zmiany powodują odejście od dotychczasowej zasady, zgodnie z którą odpowiedzialność z tytułu naruszenia dyscypliny finansów publicznych jest dochodzona przede wszystkim wobec osób, które udzielały zamówienia, a obciąża nią również inne osoby dokonujące czynności w toku przygotowania i przeprowadzenia postępowania, w tym zewnętrznych ekspertów i doradców.

Zgodnie z uzasadnieniem do wprowadzenia nowelizacji ustawy w dotychczasowych przepisach odpowiedzialność za niewypełnienie lub zaniedbanie obowiązków w zakresie kontroli zarządczej była powiązana z zaistnieniem związku przyczynowo - skutkowego z naruszeniem dyscypliny finansów publicznych w jednostce, co wymagało udowodnienia, że do danego (wymienionego w przepisie) naruszenia nie doszłoby, gdyby prawidłowo wykonane zostały obowiązki w zakresie kontroli zarządczej.

Ponieważ udowodnienie takiego związku przyczynowo - skutkowego napotyka na znaczne trudności, nowelizacja ustawy o naruszeniu dyscypliny finansów publicznych wprowadza przepisy na mocy których odpowiedzialność kierownika jednostki jest niezależna od tego, czy doszło do innego naruszenia dyscypliny finansów publicznych.

Po wejściu w życie nowelizacji ustawy o naruszeniu dyscypliny finansów publicznych kierownik zamawiającego będzie odpowiadał za naruszenie dyscypliny finansów publicznych z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków w zakresie kontroli zarządczej w jednostce sektora finansów publicznych, jeżeli miało ono wpływ na:

● udzielenie zamówienia publicznego wykonawcy, który nie został wybrany w trybie określonym w przepisach o zamówieniach publicznych;

● zawarcie umowy w sprawie zamówienia publicznego z naruszeniem przepisów o zamówieniach publicznych dotyczących formy pisemnej umowy, okresu, na który umowa może być zawarta lub w przypadku wniesienia odwołania - terminu jej zawarcia;

● niewyłączenia z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego osoby podlegającej wyłączeniu z takiego postępowania na podstawie przepisów o zamówieniach publicznych;

● unieważnienia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego z naruszeniem przepisów o zamówieniach publicznych określających przesłanki unieważnienia tego postępowania.

Wejście w życie nowych przepisów planowane jest na IV kwartał br. Obecnie ustawa została skierowana do Senatu, a ostateczne jej przyjęcie odbędzie się już zapewne przez Sejm kolejnej kadencji.

Edyta Partyn