Niekiedy można skorzystać z innego trybu niż przetarg

Ustawa - Prawo zamówień publicznych, w ślad za dyrektywami, jako podstawowe tryby wymienia przetarg nieograniczony i przetarg ograniczony.

Skorzystanie z możliwości przeprowadzenia postępowania w innym trybie ustawowym, tj. w trybie dialogu konkurencyjnego, negocjacji z ogłoszeniem, negocjacji bez ogłoszenia, zamówienia z wolnej ręki, zapytania o cenę czy też licytacji elektronicznej zostało ograniczone i uzależnione od wystąpienia konkretnych przesłanek określonych w ustawie.

Ze względu na fakt, że skorzystanie z wymienionych trybów jest wyjątkiem od ogólnej zasady stosowania trybów podstawowych, przesłanki ich zastosowania należy interpretować ściśle, a każdy podmiot, który się na nie powołuje, musi być w stanie je udowodnić. Tym samym, to na zamawiającym spoczywa obowiązek każdorazowego udowodnienia spełnienia przesłanek uprawniających do stosowania trybów innych niż podstawowe. Urząd Zamówień Publicznych udostępnił wytyczne dotyczące możliwości przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w trybie innym niż podstawowe (www.uzp.gov.pl).

Celem wytycznych jest upowszechnienie wiedzy i doświadczeń dotyczących interpretacji ustawy - Prawo zamówień publicznych, wynikających z orzecznictwa sądów powszechnych, administracyjnych, Sądu Najwyższego, Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości oraz informacji o wynikach kontroli prezesa urzędu.

Zebranie powyższych stanowisk w jednym dokumencie ma stanowić pomoc zamawiającym w interpretacji przepisów ustawy - podkreślono w wytycznych.

Negocjacje z ogłoszeniem to tryb udzielenia zamówienia, w którym, po publicznym ogłoszeniu o zamówieniu, zamawiający zaprasza wykonawców dopuszczonych do udziału w postępowaniu do składania ofert wstępnych niezawierajacych ceny, prowadzi z nimi negocjacje, a następnie zaprasza ich do składania ofert. Ustawa pozwala na zastosowanie trybu negocjacji z ogłoszeniem, jeżeli zachodzi co najmniej jedna z następujących okoliczności, a mianowicie w postępowaniu prowadzonym uprzednio w trybie przetargu nieograniczonego, przetargu ograniczonego albo dialogu konkurencyjnego wszystkie oferty zostały odrzucone, a pierwotne warunki zamówienia nie zostały w istotny sposób zmienione.

Zatem wspomniany warunek pozwalający na skorzystanie z trybu negocjacji z ogłoszeniem oznacza konieczność uprzedniego przeprowadzenia postępowania w trybie przetargu nieograniczonego, przetargu ograniczonego albo dialogu konkurencyjnego.

Możliwość skorzystania z trybu negocjacji z ogłoszeniem pojawia się w sytuacji, gdy wszystkie oferty w tym postępowaniu zostały odrzucone. Dodatkowo, w postępowaniu prowadzonym w trybie negocjacji z ogłoszeniem, pierwotne warunki zamówienia nie mogą zostać istotnie zmienione.

Dialog konkurencyjny to tryb udzielenia zamówienia, w którym po publicznym ogłoszeniu o zamówieniu zamawiający prowadzi z wybranymi przez siebie wykonawcami dialog, a następnie zaprasza ich do składania ofert. Ustawa - Prawo zamówień publicznych pozwala na zastosowanie trybu dialogu konkurencyjnego w sytuacji łącznego wystąpienia następujących przesłanek. Po pierwsze, nie jest możliwe udzielenie zamówienia w trybie przetargu nieograniczonego lub przetargu ograniczonego, ponieważ ze względu na szczególnie złożony charakter zamówienia nie można opisać przedmiotu zamówienia zgodnie z określonymi przepisami ustawy lub obiektywnie określić uwarunkowań prawnych lub finansowych wykonania zamówienia.

Po drugie, cena nie jest jedynym kryterium wyboru najkorzystniejszej oferty.

Przyjmuje się, że zamówienie może być szczególnie złożone ze względów technicznych lub struktury prawno-finansowej. O zamówieniach szczególnie złożonych pod względem technicznym można mówić w sytuacji, gdy zamawiający nie jest w stanie opisać, czy to za pomocą specyfikacji technicznych czy też poprzez wymagania funkcjonalne, przedmiotu zamówienia lub też w sytuacji, kiedy zamawiający nie jest w stanie określić, które z dostępnych rozwiązań technicznych będzie najbardziej odpowiadało potrzebom związanym z realizacją zamówienia.

Negocjacje bez ogłoszenia to tryb udzielenia zamówienia, w którym zamawiający negocjuje warunki umowy w sprawie zamówienia publicznego z wybranymi przez siebie wykonawcami, a następnie zaprasza ich do składania ofert. Jak podkreślono w wytycznych, negocjacje bez ogłoszenia to tryb niekonkurencyjny z uwagi na brak obowiązku publikacji ogłoszenia umożliwiającego wszystkim zainteresowanym wykonawcom uzyskanie informacji o zamówieniu i ubieganie się o zamówienie publiczne.

Skorzystanie z trybu negocjacji bez ogłoszenia jest możliwe w przypadku zaistnienia przynajmniej jednej z wymienionych przesłanek, mianowicie w postępowaniu prowadzonym uprzednio w trybie przetargu nieograniczonego albo przetargu ograniczonego nie wpłynął żaden wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, nie zostały złożone żadne oferty lub wszystkie zostały odrzucone ze względu na ich niezgodność z opisem przedmiotu zamówienia, a pierwotne warunki zamówienia nie zostały w istotny sposób zmienione.

Zamówienie z wolnej ręki to tryb udzielenia zamówienia, w którym zamawiający udziela zamówienia po negocjacjach tylko z jednym wykonawcą.

Dla zastosowania trybu zamówienia z wolnej ręki wymagane jest wystąpienie co najmniej jednej z poniższych okoliczności.

Otóż dostawy, usługi lub roboty budowlane mogą być świadczone tylko przez jednego wykonawcę: z przyczyn technicznych o obiektywnym charakterze, z przyczyn związanych z ochroną praw wyłącznych, wynikających z odrębnych przepisów, w przypadku udzielania zamówienia w zakresie działalności twórczej lub artystycznej.

Zapytanie o cenę to tryb udzielenia zamówienia, w którym zamawiający kieruje pytanie o cenę do wybranych przez siebie wykonawców i zaprasza ich do składania ofert.

Zgodnie z przesłanką zawartą w ustawie - Prawo zamówień publicznych, zamawiający może udzielić zamówienia w trybie zapytania o cenę, jeżeli przedmiotem zamówienia są dostawy lub usługi powszechnie dostępne o ustalonych standardach jakościowych, a wartość zamówienia jest mniejsza niż kwoty określone w przepisach wydanych na podstawie ustawy.

Z uwagi na pozaprzetargowy charakter zapytania o cenę, przesłanki jego zastosowania powinny być interpretowane w sposób ścisły, a wszelkie wątpliwości co do zasadności udzielania zamówienia w tym trybie powinny przemawiać za zastosowaniem procedury otwartej, tj. przetargiem nieograniczonym bądź ograniczonym.

Przez powszechną dostępność dostaw lub usług należy rozumieć oferowanie dóbr o pożądanej charakterystyce przez liczne podmioty na rynku, co umożliwia łatwy dostęp do tych dóbr praktycznie nieograniczonej grupie konsumentów, co z kolei łączy się wprost z powszechną konsumpcja takich dóbr czy usług. Oznacza to, że tryb zapytania o cenę nie może być wykorzystywany do nabywania towarów lub usług specjalistycznych, przeznaczonych dla wąskiego kręgu odbiorców, o dostępności ograniczonej do nielicznych, specjalistycznych wykonawców

Dopuszczalność przeprowadzenia postępowania w innym trybie niż tryb podstawowy, tj. trybach szczegółowo omówionych w wytycznych, jest ściśle określona i uzależniona od wystąpienia konkretnych przesłanek przewidzianych w ustawie - Prawo zamówień publicznych. Z uwagi na fakt, że polskie przepisy dotyczące udzielania zamówień publicznych wynikają z implementacji prawa unijnego, przy ich interpretacji należy uwzględnić zarówno postanowienia dyrektyw unijnych dotyczących udzielania zamówień publicznych, jak również orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (od 1 grudnia 2009 r. Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej).

Krzysztof Tomaszewski

krzysztof.tomaszewski@infor.pl

Art. 54, 55, 60a, 61, 66, 67, 70, 89 ustawy - Prawo zamówień publicznych z 29 stycznia 2004 r. (Dz.U. z 2010 nr 113, poz. 759).

Wytyczne dotyczące interpretacji przesłanek pozwalających na przeprowadzenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w trybie negocjacji z ogłoszeniem, dialogu konkurencyjnego, negocjacji bez ogłoszenia, zamówienia z wolnej ręki i zapytania o cenę (www.uzp.gov.pl).