Publiczne środki pod lupą

Kluczowym etapem w zakresie realizacji przedsięwzięcia infrastrukturalnego (bez względu na to, czy jest współfinansowane ze środków UE) jest wybór jego wykonawcy. Wybór dostawcy przy zachowaniu zasad równego traktowania, uczciwej konkurencji oraz przejrzystości ma zastosowanie w przypadku podmiotów niezobowiązanych do stosowania procedur określonych ustawą p.z.p., które jednak zostały zobowiązane do wydatkowania środków z poszanowaniem tych zasad, najczęściej z powodu uzyskania dofinansowania ze środków publicznych (w tym środków pochodzących z UE).

Co do zasady, wszyscy beneficjenci środków UE podlegają obowiązkowi stosowania ustawy - Prawo zamówień publicznych. Należy przy tym jednak podkreślić, że art. 3 ustawy wskazuje na rodzaje podmiotów, które przedmiotowo i/lub podmiotowo nie są zobowiązane do jej stosowania. W związku z tym art. 3 oraz art. 4 ustawy wskazują wyłączenia przedmiotowe lub podmiotowe w zakresie stosowania pzp. Różnice w zakresie adresatów stosowania ustawy powodują tylko pozorne zwiększenie formalizmu procedur i ograniczenie swobody zamawiających jednostek publicznych w stosunku do podmiotów niepodlegających pod jej stosowanie.

Więcej korekt

Potwierdzeniem tego stanu rzeczy są wyniki przeprowadzanych kontroli wśród beneficjentów niepodlegających pod p.z.p. W wyniku obserwacji - powstałych na bazie wskazywanych podczas kontroli nieprawidłowości wśród beneficjentów - powstały szacunki wskazujące na dwukrotny wzrost wielkości nałożonych korekt finansowych w kolejnych latach.

Do pewnego stopnia wyjaśnieniem tego zjawiska jest fakt, że państwo odpowiada za efektywne wydatkowanie środków publicznych. Należy również pamiętać, iż państwo stoi na straży wielu innych celów, w tym zapewnienia wszystkim wykonawcom równego dostępu do środków publicznych. Środki pozyskiwane przez przedsiębiorców np. w postaci bezzwrotnych dotacji zakładają udział finansowania krajowego, czyli środków publicznych. W sytuacji gdy państwo przekazuje środki publiczne podmiotom niepodlegającym konieczności stosowania p.z.p., ma prawo obwarować wydatkowanie tych środków pewnymi procedurami. Takie właśnie obwarowania są zawarte w treści każdej umowy o dofinansowanie.

Zapisy umowy o dofinansowanie nie wskazują ścieżki postępowania w zakresie wyboru dostawcy, odnosząc się do najważniejszych zasad, wedle których powinien nastąpić wybór dostawcy. Implementacja zasad musi mieć miejsce na każdym etapie przygotowania i prowadzenia postępowania (od ogłoszenia zapytania ofertowego do podpisania umowy z wygranym oferentem). Ponieważ wybór wykonawcy zmierza do zawarcia umowy, celowe wydaje się stosowanie sposobów zawierania umowy określonych w kodeksie cywilnym. Należy jednak zauważyć, że umowa o dofinansowanie, stanowiąc dokument nadrzędny, odnosi się w swych zapisach do różnego rodzaju wytycznych programowych, które uszczegóławiają zakres stosowania oraz interpretację danej zasady (np. obwarowania i ewolucję zasady związanej ze sposobem upublicznienia treści ogłoszenia).

Interpretacje się różnią

Sposób rozumienia zasad równego traktowania, uczciwej konkurencji i przejrzystości (szczególnie w sytuacjach spornych) bazuje przede wszystkim na analizie polskich przepisów, orzecznictwa i doktryny. Niestety orzecznictwo to nie jest ze sobą spójne, a czasem nawet sprzeczne w obrębie jednej instytucji. Niejednolitość podejścia, brak oficjalnej wykładni, a przez to wielość źródeł interpretacji przepisów, możliwa wielokrotność kontrolowania tych samych dokumentów przez różne instytucje, mogą prowadzić do trudności jednoznacznego stwierdzenia nieprawidłowości przez dane instytucje, w tym również na podstawie ustaleń innych organów, a w konsekwencji także do trudności po stronie beneficjenta w prawidłowym przygotowaniu i przeprowadzeniu postępowania.

Zamawiający zobowiązany do wydatkowania środków przy zastosowaniu zasad równego traktowania, uczciwej konkurencji i przejrzystości musi więc sam określić sposób postępowania, tak aby wymagania wynikające ze wskazanych pryncypialnych zasad zostały zachowane.

Potrzebni specjaliści

Doświadczenia minionych lat pokazały, że posiadanie wyspecjalizowanych w tym zakresie służb (zewnętrznych czy wewnętrznych) mogłoby w dużym stopniu wyeliminować ryzyko nałożenia korekty finansowej. Opublikowane badania pokazują, że tylko nieliczny procent przedsiębiorców (w tym również z sektora MSP) posiada dedykowane komórki wyłącznie do obsługi zamówień. Te same badania pokazują, że znacznie większa liczba przedsiębiorców (prawie 1/3) decyduje się na przekazanie obsługi zamówień (zarówno na poziomie formalnym, jak i merytorycznym) wyspecjalizowanym, zewnętrznym podmiotom.

Takie podejście dowodzi zwiększającej się świadomości ryzyk wśród beneficjentów związanych z nieprzestrzeganiem rygorów umowy o dofinansowanie. Dodatkowo coraz większy popyt na dotacje powoduje, że kiedy już przedsiębiorca podpisze umowę o dofinansowanie, dba o efektywne wydatkowanie każdej przyznanej złotówki.

Ministerialne szacunki zwiększonej liczby nałożonych korekt wskazują, że jest jeszcze dużo do zrobienia w tym obszarze. Przyjmując perspektywę przedsiębiorcy, horyzont sukcesu będzie mierzony wynikami przeprowadzonych kontroli w zakresie wyboru dostawców. W takim scenariuszu finalny sukces jest uwarunkowany dbałością o zapewnienie profesjonalnego podejścia do zapewnienia konkurencyjnego wyboru dostawcy.

@RY1@i02/2013/187/i02.2013.187.20000050k.802.jpg@RY2@

Jolanta Kałuska senior manager, PNO Consultants

Jolanta Kałuska

senior manager, PNO Consultants

jolanta.kaluska@pnocee.comB