Szpitale będą spółkami

Co drugi samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej (SPZOZ) przynosi straty. Łączne długi szpitali przekroczyły w 2012 r. 10, 7 mld zł. Ponad 2,7 mld zł z tej kwoty to zobowiązania, które powinny być natychmiast spłacone.

Wszystko wskazuje jednak na to, że kończy się czas bezkarnego zadłużania. Już w 2013 r. samorządy, którym te placówki podlegają, będą musiały przekształcić je w spółki kapitałowe lub zlikwidować. Tak zdecydowała ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.U. nr 112, poz. 654 z późn. zm.), która weszła w życie 31 lipca 2011 r.

Uproszczone warunki

Od półtora roku gminy, powiaty i województwa mogą dokonywać przekształceń dobrowolnie. Odbywa się to na uproszczonych zasadach. Zmiany formy prawnej nie poprzedza bowiem likwidacja SPZOZ.

Samorządy przyjęły jednak postawę wyczekującą. Na podstawie ustawy o działalności leczniczej powstało dotychczas zaledwie 18 spółek. Większość z nich powołały powiaty.

Do przekształceń przygotowują się już kolejne samorządy. Na Mazowszu ma być w przyszłym roku przekształconych w spółki pięć szpitali, a w województwie lubuskim trzy. Samorządowcy chcą skorzystać z pomocy państwa, bo dzięki niej szpitale mogą się pozbyć długów. Liczą także na poprawę zarządzania nimi. Spółka musi bowiem utrzymywać dyscyplinę finansową i nie może już przynosić strat. Ma za to możliwość zarabiania na płatnym leczeniu.

Najwięcej spółek powstało wcześniej, bo w latach 2009-2011. Zmiany dokonywały się według zasad określonych w planie B. Przekształcenie było poprzedzone likwidacją SPZOZ. Z tej możliwości skorzystały 62 samorządy, głównie powiaty i gminy. Przeprowadziły zmiany organizacyjnoprawne w 80 podlegających im publicznych placówek. W efekcie realizacji programu powstały 54 spółki.

Rząd miał zarezerwowane na ten cel 1,38 mld zł, ale wydał mniej, bo 753 mln zł. Pozwoliło to zredukować zadłużenie przekształconych w ramach planu B zakładów o połowę. Udział w nim był dobrowolny.

Pokrycie straty

Jednak już w 2013 r. zmiany w formie prawnej staną się dla wielu placówek medycznych i samorządów koniecznością. Zdecyduje o tym wynik finansowy szpitali za 2012 r.

W 2013 r. stratę wykazała połowa z 1326 SPZOZ. Na podstawie tegorocznych sprawozdań samorządy zdecydują, co dalej z ich szpitalami. Pierwszy scenariusz wynikający z ustawy przewiduje, że do 1 października 2013 r., czyli w ciągu trzech miesięcy od zatwierdzenia sprawozdań, pokryją ujemny wynik szpitala. W sytuacji gdy przerasta to możliwości finansowe samorządu, ten w ciągu kolejnych 12 miesięcy musi wybrać jedno z dwóch możliwych działań. Albo przekształcić SPZOZ w spółkę kapitałową lub jednostkę budżetową, albo go zlikwidować.

Pomoc państwa

Likwidacja może nastąpić w drodze wydania uchwały. Nawet po zamknięciu szpitala jego organ założycielski nie uniknie jednak spłaty należności, bo w myśl art. 61 ustawy o działalności stają się one jego zobowiązaniami. Likwidacja dla wielu samorządów będzie ostatecznością i chociażby ze względów społecznych będą się starały jej uniknąć.

Ponadto publiczne zadania samorządu terytorialnego w zakresie ochrony zdrowia są niezbywalne, dlatego będzie je musiał realizować nawet po zlikwidowaniu zadłużonego szpitala. Najkorzystniejszym z punktu widzenia władz samorządowych rozwiązaniem będzie więc zmiana formy organizacyjno-prawnej szpitala. Ministerstwo Zdrowia szacuje, że w przyszłym roku powstanie w ten sposób co najmniej 50 nowych spółek.

Impulsem do tego będzie też pomoc państwa. Zachętą są przewidziane w ustawie umorzenia oraz dotacja z budżetu państwa na spłatę niektórych zobowiązań. Rząd przeznaczy na ten cel 1,4 mld zł. To istotny argument za przekształceniami, bo samorządy nie będą w stanie same - bez pomocy państwa - udźwignąć długów szpitali. Samorządy z przekształceniami będą musiały się spieszyć. Warunkiem skorzystania z rządowych pieniędzy jest zarejestrowanie spółki w rejestrze przedsiębiorców do końca grudnia 2013 r.

@RY1@i02/2012/250/i02.2012.250.18300020a.802.jpg@RY2@

Pomoc państwa dla samorządów

Krok po kroku Jak zmienić formę prawną lecznicy

Powiat musi podjąć uchwałę w sprawie zmiany formy prawnej szpitala. Decyzja powinna zapaść po ustaleniu zobowiązań, które musi przejąć na siebie organ założycielski SPZOZ. Służy temu wskaźnik zadłużenia. Ten ustala się na podstawie sprawozdania finansowego szpitala za 2012 r. Jest relacją sumy jego zobowiązań długo- i krótkoterminowych, pomniejszonych o inwestycje krótkoterminowe do rocznej sumy przychodów szpitala.

Jeżeli wartość tak obliczonego wskaźnika zadłużenia nie przekracza lub jest równa połowie przychodów, samorząd może, ale nie musi przejąć zobowiązań SPZOZ. Jeżeli nie zdecyduje się na przejęcie zadłużenia, obciąży ono spółkę. Natomiast w sytuacji gdy wskaźnik przekracza połowę przychodów szpitala, podmiot tworzący spółkę w dniu poprzedzającym przekształcenie musi przejąć całą tę nadwyżkę. W przypadku najbardziej zadłużonych placówek oznacza to, że część długu obligatoryjnie musi być przejęta przez organy nadzorcze. Przejęciu w pierwszej kolejności podlegają zobowiązania wymagalne, czyli te, których termin płatności minął.

Jednostka samorządu terytorialnego współpracuje z dyrektorem przekształcanego szpitala. Ten udziela niezbędnych wyjaśnień i wypełnia specjalny kwestionariusz, udostępniając dane m.in. o sytuacji finansowej, majątku, strukturze organizacyjnej i stanie prawnym nieruchomości szpitala.

Podstawę zmiany formy szpitala stanowi akt przekształcenia go w spółkę. Sporządza go organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego. Powinien zawierać: akt założycielski spółki, imiona i nazwiska członków organów spółki pierwszej kadencji oraz pierwszy regulamin organizacyjny. Jego wzór zawiera rozporządzenie ministra skarbu państwa z 22 grudnia 2011 r. w sprawie określenia ramowego wzoru aktu przekształcenia SPZOZ w spółkę kapitałową (Dz.U. z 2012 r., poz. 44).

Samorząd, który chce przekazać spółce na własność nieruchomości, które były w posiadaniu SPZOZ, powinien dokonać wyceny ich wartości rynkowej. Ta powinna dotyczyć stanu na dzień poprzedzający przekształcenie.

Niezwłocznie po sporządzeniu aktu przekształcenia zarząd spółki składa wniosek o wpisanie jej do rejestru przedsiębiorców, a następnie - do rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą. Dniem przekształcenia jest dzień wpisania spółki do rejestru przedsiębiorców. Uzyskuje ona wówczas osobowość prawną. Z tym dniem spółka wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki, których podmiotem był SPZOZ.

Beata Lisowska

beata.lisowska@infor.pl