Jak opanować karuzelę dochodów i wydatków

Podstawą gospodarki finansowej jednostek sektora finansów publicznych jest budżet, czyli roczny plan gromadzenia i wydatkowania środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie zadań publicznych. Wykonywanie budżetu jednostki samorządu terytorialnego odbywa się zgodnie z zasadami gospodarki finansowej i leży w kompetencjach zarządu j.s.t.

W toku wykonywania budżetu j.s.t. musi przestrzegać zasad gospodarki finansowej (art. 254 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. z o finansach publicznych - Dz.U. z 2009 r. nr 157, poz. 1240 z późn. zm.; dalej: u.f.p.). Mówią one, że:

1) ustalanie, pobieranie i odprowadzanie dochodów budżetu j.s.t. następuje na zasadach i w terminach wynikających z obowiązujących przepisów,

2) pełna realizacja zadań następuje w terminach określonych przepisami i w harmonogramie, jeżeli został on opracowany,

3) dokonywanie wydatków następuje w granicach kwot określonych w planie finansowym, z uwzględnieniem prawidłowo dokonanych przeniesień i zgodnie z planowanym przeznaczeniem, w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów,

4) zlecanie zadań powinno następować na zasadzie wyboru najkorzystniejszej oferty, z uwzględnieniem przepisów o zamówieniach publicznych.

Kompetencje organu wykonawczego

Ustawa o finansach publicznych ustala konkretne instrumenty, za pomocą których mogą być dokonywane zmiany budżetu i zmiany w budżecie. Prawidłowość dokonywania tych zmian wiąże się z kompetencjami organów j.s.t. (organu stanowiącego i organu wykonawczego - zarządu) w tym zakresie. Zmiany te mogą dotyczyć zarówno dochodów, jak i wydatków budżetowych.

Zarząd j.s.t. może dokonywać w toku wykonywania budżetu zmian w planie dochodów i wydatków (art.257 u.f.p.). Zmienić można plany:

wdochodów i wydatków związane ze zmianą kwot lub uzyskaniem dotacji przekazywanych z budżetu państwa, z budżetów j.s.t. oraz innych jednostek sektora finansów publicznych,

wdochodów j.s.t. wynikające ze zmian kwot subwencji w wyniku podziału rezerw subwencji ogólnej,

wwydatków j.s.t. w ramach działu w zakresie wydatków bieżących, z wyjątkiem zmian planu wydatków na uposażenia i wynagrodzenia ze stosunku pracy (o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej),

wdochodów i wydatków j.s.t. związane ze zwrotem dotacji otrzymanych z budżetu państwa lub innych j.s.t.

Upoważnienie do dokonywania zmian w planie dochodów i wydatków związanych ze zwrotem dotacji otrzymanych z budżetu państwa lub innych j.s.t. może prowadzić do różnych interpretacji. Przykładem takiej sytuacji może być zwrot bezprawnie pobranego świadczenia przez osobę fizyczną, np. dodatku rodzinnego, który został wypłacony z dotacji celowej z budżetu państwa w ubiegłym roku budżetowym. Wówczas zwrot dotacji należy przyjąć na dochody budżetu j.s.t., która zasiłek wypłaciła, oraz jako wydatek odprowadzić do budżetu państwa.

Z mocy ustawy

Ważne jest to, aby ustawowy zakres upoważnienia nie był powtarzany w uchwale budżetowej oraz modyfikowany, gdyż uprawnienie organu wykonawczego j.s.t. wynika wprost z u.f.p., a zarząd podejmuje decyzję, czy skorzysta z tego prawa. Należy podkreślić, że art. 257 u.f.p. nie wyłącza uprawnień organu stanowiącego do dokonywania zmian w budżecie w zakresie nim określonym.

Organ wykonawczy może dokonywać także innych niż wymienione wcześniej zmian w budżecie j.s.t., ale wyłącznie z upoważnienia organu stanowiącego j.s.t. w określonym przez niego zakresie. Zgodnie z art.258 ust.1 u.f.p.mogą dotyczyć:

wdokonywania innych zmian w planie wydatków, z wyłączeniem przeniesień między działami,

wprzekazania niektórych uprawnień do dokonywania przeniesień planowanych wydatków innym jednostkom organizacyjnym j.s.t.,

wprzekazania uprawnień innym jednostkom organizacyjnym j.s.t. do zaciągania zobowiązań z tytułu umów, których realizacja w roku budżetowym i w latach następnych jest niezbędna do zapewnienia ciągłości działania jednostki i z których wynikające płatności wykraczają poza rok budżetowy.

Trzeba podkreślić, że w odniesieniu do powyższych upoważnień organ stanowiący może wyłączyć z niego wydatki majątkowe lub też ograniczyć ich przenoszenie przez organ wykonawczy w ramach danego rozdziału.

Należy zwrócić uwagę, że zarząd j.s.t., po uzyskaniu pozytywnej opinii komisji właściwej do spraw budżetu organu stanowiącego j.s.t., może też:

wdokonać zmiany przeznaczenia rezerwy celowej,

wutworzyć nową rezerwę celową na finansowanie zobowiązań j.s.t., przenosząc do niej zablokowane kwoty wydatków.

Zablokują rozrzutnych

Zarząd j.s.t. może podjąć decyzję o blokowaniu planowanych wydatków budżetowych w razie stwierdzenia:

wniegospodarności w określonych jednostkach,

wopóźnień w realizacji zadań,

wnadmiaru posiadanych środków,

wnaruszenia zasad gospodarki finansowej.

Należy pamiętać, że o podjętej w tym zakresie decyzji zarząd zawiadamia organ stanowiący j.s.t. Wynika to z art. 260 ust. 2 u.f.p.

Organ stanowiący j.s.t. może upoważnić zarząd j.s.t. do lokowania wolnych środków budżetowych na rachunkach w innych bankach. Zarząd j.s.t. może także, w granicach upoważnień zawartych w uchwale budżetowej, zaciągać kredyty w wybranych przez siebie bankach, w trybie określonym w przepisach o zamówieniach publicznych (art. 264 ust. 4 u.f.p.).

Barbara Pelc

dgp@infor.pl