Dobry scenariusz ograniczy straty w razie katastrofy

Co powinno znaleźć się w planach zarządzania kryzysowego, określa ustawa z 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz.U. z 2007 r. nr 89, poz.590 z późn. zm.; dalej: ustawa). Jednak sama ustawa, jak również wytyczne do spisania planów, nie są na tyle szczegółowe, by mogły wystarczyć do realizacji zadań i stworzenia pełnych i funkcjonalnych opracowań.

W art. 5 pkt 2 ustawy wymienione zostały poszczególne elementy, jakie muszą być ujęte w prawidłowo skonstruowanych planach zarządzania kryzysowego, podana została ogólna ich struktura. Do zadań wójta, burmistrza, prezydenta miasta, starosty czy wojewody należy szczegółowe ujęcie i zapisanie konkretnych treści w każdym z punktów struktury, po wcześniejszym przyjęciu zasad tworzenia planów oraz uszczegółowieniu pojęć koniecznych do stworzenia funkcjonalnego dokumentu. Każdy z samorządów powołuje do życia komórkę organizacyjną właściwą w sprawach zarządzania kryzysowego, jednocześnie mogą zostać także powołane zespoły pomocnicze do wykonywania zadań zarządzania kryzysowego, tzw. zespoły zarządzania kryzysowego.

Oszacowanie ryzyka

Zgodnie z ustawą plany składają się z trzech głównych części. Są to plan główny, procedury reagowania kryzysowego określające zespół przedsięwzięć na wypadek sytuacji kryzysowych oraz załączniki funkcjonalne planu głównego.

Plan główny obejmuje spis zidentyfikowanych sytuacji kryzysowych, ich charakterystykę wraz z możliwymi scenariuszami rozwoju i adekwatnymi do nich wariantami działań, dokładną ocenę ryzyka ich wystąpienia połączoną z mapami zasięgu zagrożenia. Do planu głównego dołączona jest również charakterystyka sił i środków potrzebnych do przeciwdziałania sytuacji kryzysowej, jakie dana jednostka samorządowa posiada, wraz z oceną możliwości ich wykorzystania. Podstawą, od której należy wyjść przy tworzeniu planów, jest dokładna identyfikacja zdarzeń zagrażających danemu regionowi na podstawie definicji sytuacji kryzysowej z art. 3 ustawy. Przy spisywaniu sytuacji kryzysowych jednostki samorządowe powinny posiłkować się specyfiką danego terenu, danymi historycznymi, danymi uzyskanymi z instytucji takich, jak Straż Pożarna, Policja, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej. Jednocześnie ważne jest określenie kryteriów stanu zagrożenia, aby łatwiej wychwycić moment przejścia z normalnego trybu pracy do trybu w sytuacji kryzysowej. Należy uwzględnić kryterium strat, bezpieczeństwa, czasu trwania zdarzenia, dotkniętego nim obszaru, możliwości reagowania oraz prawdopodobieństwa jego wystąpienia.

Sytuacje kryzysowe mogą zostać pogrupowane w zależności od czynników je wywołujących, np. klęski żywiołowe, do których zaliczymy powodzie, wichury bądź suszę. Każde z zagrożeń musi być zdefiniowane i scharakteryzowane z uwzględnieniem zasięgu swojego oddziaływania. Jednocześnie wskazane powinny być skutki pierwotne oraz wtórne każdego ze zdarzeń nagłych i niebezpiecznych. Załączone do specyfikacji powinny być także scenariusze rozwoju sytuacji kryzysowej wraz z wariantami ich zwalczania.

Do opisu zagrożeń dołącza się także oszacowanie ryzyka jego wystąpienia. Do oceny ryzyka stosowane są metodyki, które z dużą dokładnością pomagają określić procentowe prawdopodobieństwo. Podstawą przy tym jest stworzenie map ryzyka, np. przy powodzi są to mapy ryzyka powodziowego.

Co do dyspozycji

Charakterystyka sił i środków to część planu głównego oparta przede wszystkim na planowaniu logistycznym. Obejmuje spis zinwentaryzowanych i usystematyzowanych sił i środków koniecznych do przeciwdziałania sytuacji kryzysowej, jakie są w posiadaniu samorządu. Tworzy się ją w formie bazy danych, najlepiej w formie elektronicznej. Obejmuje zasoby ludzkie: służby, inspekcje, wolontariat, organizacje pozarządowe, a także środki: np. sprzęt potrzebny przy powodzi, worki i piasek. Środki zostają scharakteryzowane w formie tabelarycznej z uwzględnieniem ich rodzaju, ilości, parametrów, formy użytkowania (właściciel, użytkownik, dzierżawa), czasu gotowości (dostępności). Konieczne jest także zaznaczenie, czy są to środki własne samorządu, czy innych użytkowników, a udostępnione zostaną na podstawie umów. Końcowym efektem pracy nad bazą danych jest porównanie posiadanych sił i środków z koniecznymi do użycia przy konkretnym zdarzeniu. Bazy danych sił i środków tworzone są dla wszystkich rodzajów sytuacji kryzysowych.

Do planu głównego powinna zostać załączona siatka współdziałania, w której określone są wszystkie podmioty, jakie działają na terenie danego samorządu, oraz te, które przy danej sytuacji kryzysowej byłyby konieczne. W siatce bezpieczeństwa uwzględnione zostaje np., która ze służb - straż pożarna czy policja - pełni funkcję wiodącą podczas danej sytuacji kryzysowej, a która pełni rolę wspomagającą.

Standardowe procedury

Część druga planu zarządzania kryzysowego to przede wszystkim zbiór procedur określających działania na konkretnych stanowiskach oraz możliwe działania na wypadek sytuacji kryzysowej. Tworzy się standardowe procedury operacyjne (w skrócie SOP) opisujące poszczególne etapy działań, sposoby realizacji zadań podczas sytuacji kryzysowej z uwzględnieniem stanowisk pracy. Przygotowuje się dwa typy procedur dla normalnego oraz alarmowego trybu pracy. W procedurach muszą być jasno określone kryteria, kiedy dana sytuacja wymaga przejścia z normalnego trybu pracy w alarmowy. Do jednego stanowiska może być przypisanych kilka procedur, w zależności od zakresu obowiązków, jakie obejmuje to stanowisko.

Kolejnym ważnym punktem jest monitorowanie zagrożeń. Sposoby i zasady monitorowania zdarzeń koniecznie muszą być ujęte w procedurze odnoszącej się do odpowiednich stanowisk pracy. W komórce organizacyjnej właściwej do spraw zarządzania kryzysowego powołane powinno być stanowisko w celu monitorowania ewentualnych zagrożeń - zbierania i przekazywania informacji.

Jak reagować

Na podstawie danych zebranych do planu głównego powinny zostać spisane procedury, które w dokładnym i logicznym ciągu podają sposób i rodzaj działań, jakie mają być podjęte na wypadek zagrożenia. Określają one zasady uruchamiania sił i środków wraz z uwzględnieniem, jakimi dokumentami i na jakiej podstawie prawnej uruchamiane mogą konkretnie określone siły i środki. Procedury określają jednoznacznie, kto, kiedy i na jakiej podstawie nimi dysponuje.

Przy precyzyjnej charakterystyce sytuacji kryzysowych i określeniu kryteriów, jakie je obrazują w planie głównym, można jednoznacznie określić, kiedy dane zagrożenie wymaga przejścia ze stanu pracy normalnej w tryb alarmowy. Do trybu alarmowego tworzone są procedury reagowania kryzysowego, w nich określony powinien zostać sposób identyfikacji zagrożenia jako sytuacji kryzysowej. Uruchomienie wszelkich działań przewidzianych w planie zarządzania kryzysowego związane jest ściśle z zasadami określonymi w procedurach.

Wspólne działanie

W planie zarządzania kryzysowego (dokładnie w planie głównym) ujęte są wszystkie podmioty konieczne do realizacji działań w trybie pracy alarmowej. Zasady ich współdziałania powinny zostać określone poprzez akty prawne, akty normatywne, które umożliwią wspólne działanie np. służb. Podstawą jest udzielenie wszystkim podmiotom informacji, jaką funkcję pełnią podczas sytuacji kryzysowej, z uwzględnieniem, który w określonym zdarzeniu jest wiodący, a który wspierający. Akty prawne i normatywne tej części planu zarządzania kryzysowego stanowią niejako uzupełnienie planu głównego w części dotyczącej analizy funkcjonowania administracji publicznej, a dokładnie siatki współdziałania.

Załączniki funkcjonalne

Jak sama nazwa wskazuje, załączniki funkcjonalne są praktycznym uzupełnieniem do planu głównego. Są wdrażane w życie po podjęciu decyzji o zaistnieniu sytuacji kryzysowej na danym obszarze. Obejmują głównie procedury dotyczące organizacji ratownictwa, informowania ludności o zdarzeniu, organizacji ochrony przed zagrożeniem, zasad i trybu szacowania oraz dokumentowania szkód, organizacji ewakuacji terenów zagrożonych. Jednocześnie w załącznikach zaplanowana zostaje cała organizacja łączności podczas sytuacji kryzysowej wraz z wszystkimi możliwymi wariantami. Nieodłącznymi dokumentami tej części planu są umowy spisane z podmiotami państwowymi i prywatnymi na udostępnianie sił i środków koniecznych do realizacji zadań, a także plany logistyczne.

Informacja o dostawie

Stworzenie planu zarządzania kryzysowego jest przedsięwzięciem wymagającym udziału wielu podmiotów. Konieczna przy tym jest wiedza prawnicza, logistyczna oraz z zakresu zarządzania kryzysowego. Właściwe komórki organizacyjne tworzą takie plany przy wsparciu pomocniczych zespołów i centrów zarządzania kryzysowego powoływanych od szczebla powiatu.

Zgodnie z art. 14 pkt 3 ustawy "zarządzanie, organizowanie i prowadzenie szkoleń, ćwiczeń i treningów z zakresu zarządzania kryzysowego" to zadanie wojewody, chodzi o to, aby w sposób przystępny ma pomóc w uzupełnieniu wiedzy dotyczącej całego zagadnienia zarządzania kryzysowego, w tym tworzenia planów.

@RY1@i02/2013/147/i02.2013.147.08800080c.802.jpg@RY2@

Edyta Franczuk specjalista i trener zarządzania kryzysowego

Edyta Franczuk

specjalista i trener zarządzania kryzysowego

dgp@infor.pl