Nowy ład organizacyjny i finansowy w samorządach

Nowa ustawa o finansach publicznych z 27 sierpnia 2009 r. (Dz.U. nr 157, poz. 1240) oraz ustawa wprowadzająca z tego samego dnia (Dz.U. nr 157, poz. 1241) przewidują likwidację centralnego i terenowych funduszy ochrony gruntów rolnych, likwidację powiatowych i wojewódzkich funduszy gospodarki zasobem geodezyjnym i kartograficznym, a także likwidację gospodarstw pomocniczych i części zakładów budżetowych. Zmiany organizacyjne, które wprowadzają nowe przepisy, obejmują także likwidację wydzielonych rachunków dochodów własnych.

Nowe przepisy likwidują także gospodarstwa pomocnicze oraz części zakładów budżetowych. Uzasadnieniem tego, jak tłumaczyli autorzy ustawy, jest konsolidacja finansów publicznych. Zadania gospodarstw przejmą jednostki macierzyste. Pracownicy, zatrudnieni w gospodarstwach, co do zasady, mają wykonywać dotychczasowe zadania, ale w innych strukturach. Jednak o tym, kto przejmie zadania (część może zostać zakupiona od firm prywatnych) i co się stanie z pracownikami, będą decydowały osoby odpowiedzialne za likwidacje. W przypadku zakładów budżetowych zmiany nie są tak daleko idące. Większość samorządowych zakładów nie zostanie zlikwidowana, ponieważ nowa ustawa o finansach publicznych przewiduje zamknięty katalog zadań, jakie mogą być wykonywane w formie zakładów. Do katalogu tego włączono przede wszystkim zakłady zajmujące się działalnością komunalną, czyli np. oczyszczaniem miasta, wodociągami itp. Miejsca pracy osób zatrudnionych w zakładach samorządowych, które nie będą likwidowane, nie zostaną również przesunięte do nowych jednostek. Takie rozwiązanie oznacza więc, że większość istniejących zakładów budżetowych pozostanie w sektorze finansów samorządowych.

Zgodnie z przepisami określonymi w ustawie wprowadzającej likwidacja gospodarstw pomocniczych i części zakładów budżetowych nie może trwać dłużej niż do 31 grudnia 2010 r. Likwidacja funduszy ochrony gruntów rolnych i funduszy gospodarki zasobem geodezyjnym i kartograficznym ma nastąpić 31 grudnia 2010 r.

Nowa ustawa o finansach publicznych przewiduje także zmiany w zakresie uchwał i budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Wprowadza nowy, indywidualnie ustalany wskaźnik zadłużenia. Zwłaszcza to ostatnie rozwiązanie budzi kontrowersje wśród samorządowców. Ustawodawca dał jednak jednostkom czas na przygotowanie się do tych zmian. Nowy wskaźnik zadłużenia będzie miał zastosowanie do uchwał budżetowych na rok 2014. Do tego czasu samorządy będą przesyłały informacje do resortu finansów. Wskaźnik będzie obliczany na podstawie danych finansowych danej jednostki z ostatnich trzech lat.

Bardzo ważną zmianą dla samorządów jest również wprowadzenie wieloletniej prognozy finansowej. Będzie to dokument, określający podstawowe informacje budżetowe na dany rok budżetowy oraz trzy kolejne lata. W prognozie zostaną m.in. wyodrębnione dochody i wydatki, wynik budżetu, przychody i rozchody czy prognoza kwoty długu. Będzie ona zawierała także upoważnienie dla zarządu jednostki samorządowej do zaciągania zobowiązań z tytułu umów, których realizacja jest niezbędna do zapewnienia ciągłości działania jednostki i których płatności przypadają w latach następnych. Wieloletnia prognoza będzie uchwalana pierwszy raz nie później niż uchwała budżetowa jednostki na 2011 rok.