Dotacje na oświatę z budżetów samorządowych

Organ prowadzący szkołę niepubliczną nieposiadającą – w początkowym okresie – uprawnień szkoły publicznej może ubiegać się o dotację dla szkoły na warunkach określonych w art. 90 ust. 3b ustawy o systemie oświaty. Z chwilą uzyskania przez szkołę uprawnień szkoły publicznej dotowanie szkoły nabierze charakteru obligatoryjnego, a wysokość dotacji określi organ dotujący.

Podstawę prawną udzielania dotacji przedszkolom, szkołom i placówkom oświatowym prowadzonych przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego stanowią art. 80 i 90 ustawy o systemie oświaty. Stosunek między organem dotującym i dotowaną szkołą (placówką) jest stosunkiem administracyjnoprawnym. Ministerstwo Edukacji Narodowej negatywnie ocenia inicjatywy lokalne zmierzające do zawierania umów cywilnoprawnych między jednostkami samorządu terytorialnego i podmiotami wnioskującymi o dotacje, np. dla szkół. Zawierania takich umów cywilnoprawnych o dotacje dla szkół (prowadzi to do ominięcia przepisów art. 32 ust. 1 i 3 ustawy o finansach publicznych oraz do przeniesienia ewentualnych sporów z tego zakresu na płaszczyznę cywilnoprawną.

Warunkiem rozpoczęcia przez jednostkę samorządu terytorialnego dotowania szkoły (placówki) niepublicznej prowadzonej przez określoną osobę prawną lub fizyczną jest spełnienie przez ten podmiot obowiązku poinformowania – nie później niż do 30 września roku poprzedzającego rok udzielenia dotacji – o planowanej liczbie uczniów. Spełnienie tego warunku ma pomóc jednostce samorządu w konstruowaniu jej budżetu na kolejny rok.

Zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o systemie oświaty osoby prawne i fizyczne mogą zakładać szkoły i placówki niepubliczne po uzyskaniu wpisu do ewidencji prowadzonej przez właściwą jednostkę samorządu terytorialnego. Dopiero wówczas osoba ta staje się osobą prowadzącą szkołę (placówkę). Nie oznacza to jednak, że przedszkole nie może funkcjonować przed złożeniem wniosku o przyznanie dotacji. Dokonując zgłoszenia przedszkola do ewidencji, osoba prowadząca ma obowiązek wskazania daty rozpoczęcia jego działalności, przy czym przedszkole nie musi rozpoczynać działalności z dniem wpisania do ewidencji. Zatem osoba zamierzająca prowadzić przedszkole może uzyskać wpis przedszkola do ewidencji przed 30 września, wskazując inną – późniejszą – datę rozpoczęcia przez nie działalności.

Pewne wątpliwości mogą pojawić się jedynie w sytuacji, gdy osoba zamierzająca prowadzić przedszkole złoży przed 30 września roku poprzedzającego rok udzielania dotacji wniosek o wpis do ewidencji i jednocześnie wniosek o przyznanie dotacji od dnia rozpoczęcia działalności, podając planowaną liczbę uczniów, a wniosek o wpis do ewidencji nie zostanie przed 30 września rozpoznany. W opinii Ministerstwa Edukacji Narodowej, jednostka samorządu terytorialnego w przypadku pozytywnego rozpoznania wniosku o wpis do ewidencji i rozpoczęcia przez przedszkole działalności we wskazanym terminie, powinna również przyznać mu dotację. A zatem w interesie gminy jest, by w takiej sytuacji gmina zapewniła w swoim budżecie środki na ten cel.

W przypadku gdy szkoła podstawowa niepubliczna posiada w swojej strukturze organizacyjnej także oddziały przedszkolne, wysokość dotacji podmiotowej dla takiej szkoły powinna być określana oddzielnie dla:

● oddziałów szkolnych, obciążając plan wydatków budżetowych jednostki samorządu terytorialnego w rozdziale 80101,

● oddziałów przedszkolnych, obciążając plan wydatków budżetowych jednostki samorządu terytorialnego w rozdziale 80103.

Zgodnie z art. 90 ust. 2b ustawy o systemie oświaty, jeżeli na terenie gminy nie ma przedszkola publicznego, podstawą do ustalenia wysokości dotacji dla przedszkola niepublicznego powinny być wydatki bieżące ponoszone przez najbliższą gminę na prowadzenie takiego przedszkola.

Podstawę do ustalenia dotacji stanowią wydatki bieżące ponoszone tylko w jednej, a nie w kilku najbliższych gminach na prowadzenie przedszkola. Przepis, stanowiący o posiłkowaniu się danymi z najbliższej gminy, nie wskazuje, że za miarodajną podstawę do ustalenia wysokości dotacji należy przyjąć średnią wysokość wydatków bieżących ponoszonych we wszystkich najbliższych gminach na prowadzenie przedszkoli publicznych.

Zgodnie z art. 1 i art. 4 ust. 1 pkt 1 i 4 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1592 ze zm.) powiat jako odpowiednie terytorium i wspólnota samorządowa tworzona z mocy prawa przez jego mieszkańców, integruje działalność wchodzących w jego skład gmin również w zakresie edukacji publicznej i polityki prorodzinnej, do których zalicza się także prowadzenie przedszkoli. W tej sytuacji za najbliższą gminę można uznać sąsiadującą z nią gminę położoną na terenie tego samego powiatu. Jeżeli jednak gmina sąsiaduje z kilkoma gminami położonymi na terenie tego samego powiatu, wówczas pojęcie najbliższa gmina może oznaczać tę spośród wszystkich sąsiednich gmin, której terytorium jest najmniej oddalone od siedziby gminy ustalającej dotację dla niepublicznego przedszkola. Pojęcie to również może oznaczać gminę, której siedziba jest położona najbliżej siedziby gminy zobowiązanej do świadczenia dotacji dla niepublicznego przedszkola.

Niezasadne wydaje się żądanie przez niektóre jednostki samorządu terytorialnego wykorzystania przyznanej dotacji w całości do końca roku kalendarzowego. Wprawdzie zgodnie z art. 144 ust. 1 ustawy o finansach publicznych dotacje udzielone z budżetu państwa w części niewykorzystanej do końca roku budżetowego podlegają zwrotowi do budżetu państwa w terminie do 15 lutego następnego roku, ale w ocenie Ministerstwa Edukacji Narodowej przepis ten nie ma zastosowania do dotacji udzielanych przez jednostki samorządu terytorialnego szkołom i placówkom oświatowym. Przepisy dotyczące wykonywania budżetu jednostki samorządu terytorialnego (z którego są przyznane dotacje dla szkół i placówek oświatowych), w szczególności art. 190 ustawy o finansach publicznych, nie przewidują jego odpowiedniego stosowania w odniesieniu do dotacji udzielanych przez jednostki samorządu terytorialnego. W przepisach ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.) w art. 21 ust. 1, zawierającym zwolnienia przedmiotowe z podatku, w pkt 36 wskazano, że wolna od podatku jest ta część przychodów z tytułu prowadzenia szkoły, która została wydatkowana na cele szkoły w roku podatkowym lub w roku po nim następującym. Podobne zwolnienia znajdują się także w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych. Zgodnie z podaną wyżej informacją o przepisach w zakresie zwolnień podatkowych zawartych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych i w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych, dotowane szkoły i placówki oświatowe nie mają obowiązku wykorzystania w całości do końca roku budżetowego otrzymanych dotacji podmiotowych (na podstawie Informacja o założeniach przyjętych do skalkulowania wysokości subwencji oświatowej dla jednostek samorządu terytorialnego oraz o sposobie finansowania zadań oświatowych w roku 2009. Więcej www.men.gov.pl).