Emisja obligacji komunalnych: zaangażowanie w budowę społeczeństwa obywatelskiego

Zasada współfinansowania oznacza, że każdy projekt w jakiejś części musi być finansowany przez jednostkę realizującą ten projekt. Zasada efektu katalitycznego mówi zaś, że środki otrzymane w formie dotacji nie mogą wypierać środków pochodzących z innych źródeł, a wręcz przeciwnie, muszą mobilizować inne środki (w tym lokalne) i pobudzać ich zaangażowanie w rozwój.

Można łatwo zauważyć, że zasady te realizowane są wówczas, gdy jednostka samorządu terytorialnego współfinansuje realizowane projekty unijne środkami pozyskanymi z emisji obligacji. Obligacje samorządowe należą do nieskarbowych instrumentów dłużnych. Emitowane są przez jednostki samorządu lub należące do nich podmioty prawa handlowego (działające na przykład w formie spółek kapitałowych). Celem emisji obligacji jest pozyskanie środków finansowych na realizację projektu bezpośrednio z rynku pieniężnego czy kapitałowego, jeżeli okres do wykupu obligacji jest dłuższy niż rok. Bardzo często mieszkańcy miasta emitenta nabywają obligacje emitowane w celu finansowania zadań służących właśnie tym mieszkańcom. Pozwala to na lepszą mobilizację lokalnych środków i zwiększa zaangażowanie mieszkańców w budowę społeczeństwa obywatelskiego. Oznacza to, że obligacje komunalne - z punktu widzenia samorządu - to nie tylko źródło pozyskania środków, ale również sposób zwiększenia zaangażowania mieszkańców w realizację projektów inwestycyjnych. Z drugiej strony (dla mieszkańców) obligacje są bezpiecznym instrumentem dla inwestycji finansowych, dającym wyższy dochód od obligacji skarbowych, a jednocześnie poprawiającym poziom życia lokalnych dostarczycieli środków finansowych. Powiązanie tych dwóch punktów widzenia jest łatwo widoczne przy emisji obligacji, które nie tylko stają się alternatywą dla kredytu, będąc stosunkowo prostym źródłem finansowania działalności bieżącej lub inwestycyjnej, ale zwiększają zaangażowanie mieszkańców w projekty ich samorządu.

Celami emisji może być pozyskanie środków na realizowane przy pomocy dotacji projekty inwestycyjne, ale również uniezależnienie się od limitów kredytów bankowych czy dywersyfikacja bazy pożyczkodawców, zwiększenie zaangażowania mieszkańców, a także promocja samorządu (budowanie jej wizerunku).

Obecnie widać szybki przyrost zarówno liczby emitentów, jak i wolumenu obligacji jednostek samorządu terytorialnego. Szacuje się, że w końcu 2008 r. wartość rynku nieskarbowych dłużnych papierów wartościowych wyemitowanych przez jst sięgnęła 4,5 mld zł (ze względu na potrzeby inwestycyjne około 65 proc. przypadało na obligacje o terminie zapadalności przekraczającym jeden rok). Około 400 jednostek samorządu terytorialnego skorzystało z tego źródła pozyskania środków na realizację swoich projektów.

Eligiusz Nowakowski

ekspert ds. kredytów unijnych ING Bank Śląski