Gminy wiejskie wymagają troski

Kongres Gmin Wiejskich, który się odbył 19 - 20 października w Warszawie, był już dwunastym z kolei, lecz pierwszym z tytułem "Europejski". Pomysł Europejskiego Kongresu Gmin Wiejskich powstał przed dwoma laty, podczas wizyty zarządu związku w Komitecie Regionów w Brukseli. Zaplanowano go na czas polskiej prezydencji w UE.

Połączenie w ciągu dwóch dni posiedzenia komisji COTER Komitetu Regionów z udziałem przedstawicieli dwudziestu siedmiu państw członkowskich UE, trzech równolegle biegnących debat krajowych, dotyczących sytuacji finansowej samorządów i Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich i Oświaty oraz w drugim dniu posiedzenia plenarnego Europejskiego Kongresu Gmin Wiejskich było przedsięwzięciem pod każdym względem wyjątkowym i jedynym w historii ZGW RP.

W części krajowej największe emocje towarzyszyły rozmowie na temat sytuacji finansowej gmin. Obowiązkowi ograniczania zadłużenia towarzyszy nakładanie nowych zadań, bez należytej rekompensaty finansowej. Sytuacja wielu gmin wiejskich jest dramatyczna.

Wyczerpane zostały możliwości korzystania z dostępnych instrumentów finansowych. Preferowane przez wiele lat inwestycje z przedłużonym terminem płatności, partnerstwo publiczno-prywatne w wyniku wątpliwego konstytucyjnie rozporządzenia ministra finansów z 23 grudnia ub. roku zacisnęły pętle zadłużenia na wielu gminach, pozbawiając je możliwości rozwoju.

Dalszy ciąg tej dyskusji przeniósł się na debatę oświatową. Wydatki związane z prowadzeniem zadań oświatowych przez gminy wiejskie sięgają 50 proc. ich budżetów. Przekraczają zwykle znacznie wysokość części oświatowej subwencji ogólnej, przekazywanej na ten cel z budżetu państwa. Do tego dochodzą wydatki niesubwencjonowane. To przede wszystkim opieka przedszkolna, dowóz dzieci do szkół, utrzymanie świetlic.

Proponowano, aby zorganizować manifestację przed parlamentem pod hasłem "Nie chcemy likwidować małych szkół - a likwiduje je system finansowania oświaty". Były też głosy domagające się oddawania zadań oświatowych na powrót administracji rządowej lub przejęcie finansowania wynagrodzeń nauczycielskich bezpośrednio przez administrację centralną.

Ogromne emocje wśród samorządowców wzbudziła rozmowa o Karcie nauczyciela. Sześćdziesiąt nowelizacji tej ustawy, dokonanych na przestrzeni trzydziestu lat, nie mogło jej unowocześnić. Przeciwnie, zmiany dokonywane pod wpływem bieżących zdarzeń psuły jej wartość jako dokumentu stanowiącego prawo.

Nowym wyzwaniem jest obniżenie wieku szkolnego, objęcie obowiązkowym przygotowaniem przedszkolnym dzieci 5-letnich oraz istotne poszerzenie opieki przedszkolnej nad 3- i 4- latkami. Bez subwencji przedszkolnej z budżetu państwa gminy wiejskie nie sprostają temu zadaniu.

Wójtowie i burmistrzowie oczekują więc od nowego parlamentu i rządu RP zdecydowanych działań i dojrzałej merytorycznie współpracy z polskim samorządem w sprawach kształcenia młodego pokolenia Polaków i wyrównywania szans edukacyjnych na obszarach wiejskich.

Obszary wiejskie - w całej swej złożoności, różnorodności, przy nierównym stopniu rozwoju i posiadanej infrastruktury, ogromnym obszarze i zasobach - wymagają od poszczególnych państw i całej Unii Europejskiej specjalnej troski, wsparcia i opieki, gdyż jest w nich serce całego organizmu.

Na bazie polskich doświadczeń widzimy potrzebę m.in.: uczestnictwa przedstawicieli samorządów w negocjacjach rządu z Komisją Europejską, utworzenia programu wielofunduszowego wspierającego obszary wiejskie, uproszczenia i skrócenia procedur, co jest szczególnie istotne dla małych projektów.

Drugi dzień kongresu z udziałem ok. tysiąca wójtów i burmistrzów oraz gości ze wszystkich krajów UE, zakończył się przyjęciem deklaracji warszawskiej, podsumowującej obrady.

@RY1@i02/2011/212/i02.2011.212.08800020d.802.jpg@RY2@

Marek Olszewski, wiceprzewodniczący Związku Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej

Marek Olszewski

wiceprzewodniczący Związku Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej