Gminy zadłużają się coraz bardziej

W latach 2007 - 2010 wydatki bieżące i inwestycyjne jednostek samorządu terytorialnego rosły szybciej od ich dochodów. I tak o ile w 2007 roku jednostki samorządu terytorialnego łącznie wykazały 2 mld zł nadwyżki, to w kolejnych latach nadwyżka ta zamieniła się w rosnący deficyt, który w 2010 roku wyniósł 15 mld zł. Zbytnim uproszczeniem jest tłumaczenie rosnącego deficytu samorządów samym tylko wzrostem inwestycji, które stanowią tylko część ich wydatków. W 2010 roku inwestycje stanowiły jedną czwartą wydatków ogółem samorządów, pozostałe trzy czwarte to wydatki bieżące (w tym pensje). Od 2007 roku wydatki inwestycyjne samorządów wzrosły o 17 mld zł, a wydatki bieżące wzrosły o ponad dwa razy więcej, bo o 31 mld zł (w tym pensje o 12 mld zł). W tym czasie dochody samorządów wzrosły natomiast tylko o 31 mld zł. W latach 2007 - 2010 wzrosła liczba urzędników zatrudnionych w administracji samorządowej. Częste zmiany metodologii GUS sprawiają, że dane o zatrudnieniu należy traktować ostrożnie. Według danych GUS od 2007 roku zatrudnienie w administracji samorządowej wzrosło z 213 tys. osób do 256 tys. w 2010 roku. Wzrost o 11 tys. etatów wynika ze zmian metodologicznych - od 2009 roku do administracji samorządu terytorialnego zaczęto także zaliczać zarządy dróg. Pozostałe ponad 30 tys. etatów to jednak nowo zatrudnieni urzędnicy.

Niepokojące jest, że zarówno wydatki bieżące, jak i inwestycje samorządów w latach 2007 - 2010 rosły szybciej od nominalnego tempa wzrostu PKB. Nie towarzyszył temu wolniejszy wzrost wydatków władz centralnych, które podobnie jak wydatki samorządowe rosły szybciej od nominalnego PKB. Rosnący udział sektora publicznego w gospodarce jest zjawiskiem niekorzystnym - doświadczenia międzynarodowe pokazują, że państwa o mniejszym udziale wydatków publicznych w PKB w dłuższym okresie rozwijają się szybciej. Obecnie rosnące zadłużenie samorządów sprawia, że w przyszłości będą musiały one przeznaczać większą część swoich dochodów na obsługę zadłużenia. O ile inwestycje już realizowane oraz te zaplanowane na kilka najbliższych lat wydają się niezagrożone, to w przyszłości samorządy obciążone wysokimi kosztami obsługi zadłużenia będą zmuszone ograniczyć inwestycje. Rosnące zadłużenie samorządów powoduje także wzrost długu publicznego. Choć udział zadłużenia samorządów w długu publicznym jest obecnie niewielki, to szybko rośnie. O ile jeszcze w 2007 roku zadłużenie samorządów odpowiadało za 5 proc. długu publicznego, to do 2010 roku udział ten wzrósł do ponad 7 proc. O negatywnych konsekwencjach rosnącego długu publicznego nikogo nie trzeba przekonywać, wystarczy spojrzeć na sytuację w krajach Europy Południowej.

Niepokojącym zjawiskiem jest także proceder ukrywania zadłużenia w spółkach komunalnych. Wraz ze wzrostem zadłużenia niektórym samorządom zaczęło grozić przekroczenie limitów zadłużenia zapisanych w ustawie o finansach publicznych. Samorządy jednak te przepisy obchodzą, zadłużając zależne od nich spółki komunalne. Jest to niekorzystne, ponieważ po pierwsze pozwala samorządom na obchodzenie ustawowych limitów i większe zadłużanie się, a po drugie zmniejsza przejrzystość finansów samorządowych. Na razie jednak problem ten dotyczy tylko niektórych samorządów, głównie największych miast wojewódzkich. Rosnący dług publiczny zagraża rozwojowi polskiej gospodarki. Za jego niebezpieczny wzrost odpowiada przede wszystkim administracja rządowa i rozdęte wydatki socjalne. Samorządy jednak także nie są bez winy. Zadłużają się nie tylko z powodu większych inwestycji, ale także z powodu rosnącego zatrudnienia i rosnących wydatków bieżących. Należy też pamiętać, że sektor samorządowy odpowiada w Polsce za jedną trzecią wydatków publicznych i choćby dlatego nie można go wyłączyć z szukania oszczędności w ramach programu naprawy finansów publicznych.

@RY1@i02/2011/178/i02.2011.178.000.002a.001.jpg@RY2@

Aleksander Łaszek ekonomista Forum Obywatelskiego Rozwoju

ŁS