31,2 mld euro z Unii: grę czas zacząć

Nowa perspektywa finansowa prezentuje się całkiem ciekawie. W lutym 2013 r. wynegocjowaliśmy w Brukseli 72,9 mld euro z polityki spójności. Obecnie, pod koniec 2013 r. dowiadujemy się, że kwota ta wzrosła o ok. 13 proc. i wynosi już 82,3 mld euro. Ogólną sumę przyznanych Polsce funduszy przeliczono o wskaźnik uwzględniający prognozowany poziom inflacji, określony przez Komisję Europejską na poziomie 2 proc. w skali roku. Dodatkowo otrzymamy ponad 252 mln euro na wsparcie bezrobotnej młodzieży, w ramach Inicjatywy na rzecz zatrudnienia osób młodych. To specjalna linia budżetowa dla regionów, w których poziom bezrobocia osób w wieku 15-24 lata przekracza 25 proc. To wszystko daje 82,5 mld euro na lata 2014-2020.

W nowym okresie środki unijne będziemy wydawać w ramach sześciu programów krajowych oraz 16 regionalnych. Dziś skupiamy się na dotacjach kierowanych do poszczególnych województw. Wsparcie bezpośrednie odbywać się będzie w ramach regionalnych programów operacyjnych, o łącznym budżecie 31,2 mld euro. Schematy programów poszczególnych województw są bardzo podobne. Czasami różnią się tylko przyjętym słownictwem, np. komponent poświęcony cyfryzacji regionu w woj. małopolskim ma nazwę Cyfrowa Małopolska, a w woj. opolskim to E-opolskie.

Nowa perspektywa to także nowe instrumenty inżynierii finansowej - część z nich pojawi się po raz pierwszy po 2014 r. Do nowości zaliczyć możemy bony edukacyjne, szkoleniowe, stażowe, bony na innowacje, a w odniesieniu do dużych przedsięwzięć zintegrowane inwestycje terytorialne (ZIT). Czekamy więc z niecierpliwością na pierwsze konkursy z nowej perspektywy unijnej 2014-2020. Obyśmy tylko wydali te środki rozważnie, a z efektów ich oddziałania cieszyli się jeszcze przez długie dziesięciolecia!

Poniżej pokazujemy uniwersalny model regionalnego programu operacyjnego na lata 2014-2020, który składa się z komponentów o charakterze twardym (inwestycje), i miękkim (oddziałujące na kapitał ludzki regionu).

Komponenty inwestycyjne to:

Innowacyjność regionu - wsparcie inwestycyjne w obszarze innowacji w firmach, w tym zgodność z regionalną strategią inteligentnych specjalizacji oraz współpraca gospodarki z nauką.

Cyfryzacja regionu - środki na digitalizację i cyfryzację zasobów oraz usług, rozwój infrastruktury teleinformatycznej, zwiększenie dostępu do danych w postaci cyfrowej.

Inwestycje w MSP - dotacje tak lubiane przez lokalnych przedsiębiorców, pozwalające im doposażyć firmy w nowoczesną infrastrukturę lub zmienić sposób świadczenia usług.

Niskoemisyjna gospodarka - inwestycje regionalne w odnawialne źródła energii, modernizacje energetyczne budynków, ekologiczny transport miejski, dodatkowe działania jak ścieżki rowerowe, ekologiczne oświetlenie ulic.

Ochrona środowiska naturalnego - sieci kanalizacyjne, oczyszczalnie ścieków, usuwanie azbestu, optymalizacja zużycia wody, systemy zapobiegania klęskom żywiołowym.

Dziedzictwo kulturowe regionu wraz z jego przestrzenią - odnowa i zrównoważony rozwój miast, rewitalizacja, promocja szlaków turystycznych, parki krajobrazowe, uzdrowiska. Także środki na lokalne działania animacyjne czy pobudzanie lokalnej inicjatywy i przedsiębiorczości, czyli lubiane w mijającej perspektywie oddolne inicjatywy edukacyjne na obszarach wiejskich.

Transport miejski w regionie - finansowanie dróg, inwestycje w tabor niskoemisyjny, mosty i wiadukty o znaczeniu regionalnym, transport kolejowy/lotniczy jako wsparcie lokalnej turystyki.

Komponenty oddziałujące na kapitał ludzki regionu to:

Regionalny rynek pracy - m.in. wsparcie urzędów pracy, w tym programy aktywizacji zawodowej osób młodych do 25. roku życia oraz osób w wieku 50+. Nie zabraknie środków na własną działalność - częściowo zmieni się sposób ich dystrybucji (nie tylko bezzwrotne dotacje, ale szerokie spektrum pożyczek na preferencyjnych warunkach, w tym częściowo umarzalnych). Będą też fundusze na tworzenie warunków sprzyjającym godzeniu życia zawodowego z rodzinnym oraz na adaptację pracowników do zmian - szczególnie w odniesieniu do wydłużającego się wieku aktywności zawodowej.

Edukacja w regionie - inwestycje w edukację, umiejętności oraz idea uczenia się przez całe życie. Nie zabraknie pieniędzy dla przedszkoli oraz na promocję innych form wychowania przedszkolnego, wsparcie uczniów uzdolnionych, programy stypendialne, dodatkowe zajęcia w szkołach. Możliwe będzie wsparcie działań miękkich wśród uczniów: rozwój kompetencji społecznych, kulturowych, obywatelskich, edukacja ekologiczna oraz antydyskryminacyjna. Środki posłużą także osobom dorosłych (szkolenia, staże i wizyty studyjne). To również środki na szkolnictwo zawodowe, szczególnie w obszarze współpracy z gospodarką.

Społeczna spójność regionu - przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu. Znajdą się tu środki na infrastrukturę zdrowotną i społeczną przyczyniającą się do zmniejszenia nierówności w zakresie stanu zdrowia, dotacje na programy wsparcia prewencyjnego: zbyt wczesne kończenie nauki, aktywizacja zawodowa, kulturalna, zdrowotna, społeczna. Będą tu fundusze na profilaktykę wśród małych dzieci: diagnostyka, oddziaływanie leczniczo-rehabilitacyjne, terapeutyczno-edukacyjne. Mamy tu też wsparcie pieczy zastępczej, tworzenia mieszkań chronionych, preadopcji, upowszechnianie usług asystenckich dla osób niepełnosprawnych, włączenie społeczne osób starszych, pobudzenie ich aktywności w społecznościach lokalnych, sąsiedztwach. Pieniądze posłużą także rozwojowi i tworzeniu placówek oferujących wsparcie dzienne seniorom, niepełnosprawnych, dzieci i młodzieży.

Ewa Nowińska

pracownik Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, powołana przez ministra rozwoju regionalnego jako ekspert do oceny wniosków