Nowy wskaźnik hamulcowym gminnych budżetów

Gminy, które zaplanowały na przyszły rok większe zadłużenie, niż pozwalają im na to przepisy ustawy o finansach publicznych, znalazły się w trudnej sytuacji. Muszą w ciągu dwóch miesięcy (budżet musi być uchwalony do końca stycznia 2014 r.) dostosować projekty swoich finansów do nowych wymogów. Gmina, która ich nie spełni, będzie musiała np. ograniczyć inwestycje, ciąć wydatki i wdrożyć plan naprawczy, który doprowadzi do zmniejszenia zadłużenia. Jeśli jednostka sama tego nie zrobi, zadanie to przejmie nadzorca, czyli regionalna izba obrachunkowa.

Problem w praktyce może dotyczyć 150-200 gmin, choć nikt dziś nie potrafi powiedzieć, ilu dokładnie. Mariusz Poznański, przewodniczący Związku Gmin Wiejskich RP, szacuje, że problem z uchwaleniem budżetów może mieć nawet 200 gmin. Podobnie twierdzi też Piotr Zgorzelski, przewodniczący sejmowej komisji samorządu terytorialnego i polityki regionalnej.

Czekając na opinię

Projekty budżetów jednostek samorządu terytorialnego trafiły już do regionalnych izb obrachunkowych (samorządy miały na to czas do 15 listopada). Obecnie izby badają je i będą musiały wydać o nich opinie. Mariusz Poznański przyznaje, że dopiero po wydaniu opinii, czyli w grudniu, będzie wiadomo, ile jednostek nie uchwali budżetu. Problem jest związany z nowym wskaźnikiem zadłużenia, który zacznie obowiązywać od 1 stycznia 2014 r. Jest to indywidualnie ustalany dla każdej jednostki poziom spłat długów w ciągu roku, którego gmina nie może przekroczyć. Dotychczas wskaźniki były sztywne. Dług nie mógł przekroczyć 60 proc. dochodów jednostki na koniec roku, a kwota spłaty 15 proc. dochodów. Teraz każda jednostka będzie miała odrębny poziom spłat ustalony zgodnie ze wzorem zapisanym w art. 243 ustawy o finansach publicznych.

Program naprawczy

Doktor Marcin Będzieszak z Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Uniwersytetu Szczecińskiego wyjaśnia, iż w przypadku gdy RIO stwierdzi, że gmina nie spełnia wymogów indywidualnego wskaźnika zadłużenia i w efekcie nie można uchwalić budżetu w takim kształcie, wyznaczy termin usunięcia nieprawidłowości. Następnie gmina będzie musiała postąpić zgodnie z nową procedurą określoną w projekcie nowelizacji ustawy o finansach publicznych (uchwalił ją już Sejm, teraz czeka na przyjęcie przez Senat i podpis prezydenta, ale ma wejść w życie dzień po opublikowaniu). Jak tłumaczy Mariusz Poznański, przewiduje ona, że rada gminy będzie musiała przedstawić RIO plan naprawczy obejmujący trzy kolejne lata. Jeśli izba wyda pozytywną opinię o tym planie, to rada będzie mogła uchwalić budżet na 2014 r., nawet jeśli jednostka nie spełnia wymogów nowego wskaźnika. Jeśli gmina nie przedstawi planu albo RIO wyda negatywną opinię, to inicjatywę przejmie izba. To ona ustali budżet jednostki i plan naprawczy. Tak czy inaczej gmina będzie musiała mocno zacisnąć pasa. Nowelizacja ustawy o finansach publicznych (art. 240a) przewiduje, że jednostka nie będzie mogła inwestować, posiłkując się nowymi kredytami i pożyczkami. Musi też zamrozić diety i wynagrodzenia.

Zdaniem Mariusza Poznańskiego powyższa procedura jest korzystniejsza dla samorządów niż dotychczasowa, która przewidywała - w przypadku nieuchwalenia budżetu - konieczność powołania zarządu komisarycznego.

Dług do restrukturyzacji

Marcin Będzieszak zwraca uwagę, że problematyczna jest możliwość ingerencji izb obrachunkowych w spłatę zadłużenia gmin, gdyż odsetki od zaciągniętych przez nie kredytów i pożyczek należy uznać za wydatek obligatoryjny. W jego ocenie brak możliwości uchwalenia budżetu ze względu na zbyt wysoką spłatę i obsługę zadłużenia, niezależnie od tego, czy działania podejmowane będą przez samą jednostkę samorządową, czy też przez RIO, powinien doprowadzić do zmniejszenia tych płatności, co wiązać się może z koniecznością restrukturyzacji długu.

@RY1@i02/2013/229/i02.2013.229.183000100.802.jpg@RY2@

Skutki niespełnienia nowych wymogów dotyczących zadłużenia

Łukasz Zalewski

lukasz.zalewski@infor.pl