Nadchodzi rychły koniec problemu z janosikowym

Samorządowcy są pewni, że to ostatnie chwile, gdy - jak sami mówią - "regionalny haracz" sieje spustoszenie w ich budżetach.

Janosikowe to część równoważąca subwencji, zwana również subwencją regionalną. Jest to jeden z mechanizmów wyrównywania dochodów samorządów. Zgodnie z nim bogatsze samorządy co roku oddają część swoich dochodów budżetowych biedniejszym jednostkom. Na podstawie wyników finansowych sprzed dwóch lat wyliczana jest składka, jaką w bieżącym roku samorząd płatnik ma wpłacić. Pieniądze następnie są rozdzielane pomiędzy inne samorządy (beneficejntami mogą być nawet sami płatnicy).

Nieodpowiednie mechanizmy

System, wdrożony dekadę temu, z czasem uległ wypaczeniu. Eksperci i samorządowcy mówią ostro jednym głosem: janosikowe było skrojone na czasy sukcesu, a problemy zaczęły się, gdy nadszedł kryzys i spadek dochodów. - System prowadzi do zubożania liderów i nie dotyka średniaków. Oni mają wręcz lepiej. Gdy zastosuje się ten pseudowyrównawczy mechanizm, województwa takie jak Mazowsze lądują na ostatnich miejscach pod względem inwestycji na mieszkańca, a województwa, które biorą najwięcej janosikowego, lokują się na czele stawki - mówi Adam Struzik, marszałek woj. mazowieckiego.

Tylko w tym roku ten największy polski region ma do zapłacenia 661 mln zł subwencji regionalnej. To znacznie przekracza jego możliwości finansowe. Województwo nie ma pieniędzy na spłatę czterech ostatnich rat (220 mln zł). Teraz wnioskuje u ministra finansów o zaniechanie poboru reszty janosikowego w tym roku i jego części w 2014 r. (330 mln zł). Na razie wpłaciło "tyle, ile ma" - zaliczkę w wysokości 127 tys. zł. W dalszym ciągu wisi nad nim widmo bankructwa z powodu coraz bardziej uciążliwego janosikowego.

Największe zarzuty wobec janosikowego nie dotyczą samej istoty subwencji, lecz stosowanych w niej mechanizmów. Brakuje bowiem odpowiednich wskaźników korygujących, które brałyby pod uwagę np. realną liczbę ludności w danej gminie czy mieście, a także aktualną sytuację gospodarczą. Inna kwestia to sposób redystrybucji środków zebranych od płatników. Nie brakuje opinii, że wpłaty trafiają nie tylko do tych najbiedniejszych samorządów, ale również do tych, które i bez janosikowego całkiem nieźle sobie radzą.

Finansowe domino

Widmo bankructwa Mazowsza spowodowało, że sprawa wyrównywania dochodów samorządowych nabrała charakteru politycznego i wizerunkowego. Finansowe domino może się przenieść na Warszawę, która również odprowadza co roku setki milionów złotych janosikowego na rzecz innych samorządów. W tym świetle, a także w kontekście zbliżającego się referendum o odwołanie władz stolicy, rząd musiał podjąć jakieś działania - z czego zadowolenia nie kryją janosikowi płatnicy.

Problem janosikowego i ukrytych w nim patologii odczuwają nie tylko największe samorządy. O swojej nietypowej sytuacji poinformowały nas władze gminy Nowe Warpno. - Gmina otrzymała zaległy podatek z urzędu morskiego w kwocie ok. 90,7 mln zł wraz z odsetkami w kwocie 55,5 mln zł. Dyrektor Urzędu Morskiego w Szczecinie, zwracając się o rozłożenie na raty zaległości, zrobił to w imieniu Skarbu Państwa. Władysław Kiraga, burmistrz Nowego Warpna, wyraził zgodę na rozłożenie zaległości na raty, rozumiejąc trudną sytuację budżetu państwa. Gmina Nowe Warpno za to, że udzieliła pomocy Skarbowi Państwa, została ukarana przez tenże Skarb Państwa. Musi bowiem zapłacić na jego rzecz podwójne janosikowe za kwotę rozłożoną na raty. Gmina zapłaci do budżetu państwa podatek w wysokości ok. 41,9 mln zł - czytamy w wiadomości przesłanej redakcji DGP przez gminę Nowe Warpno.

Bez zmian w prawie

Ministerstwo Finansów pozostaje niewzruszone na coraz większy lament ze strony płatników janosikowego. - Jeżeli jednostka samorządu terytorialnego, mimo ciążącego na niej obowiązku, nie dokonała w terminie - w całości lub w części - wpłat, minister właściwy do spraw finansów publicznych wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania z tytułu wpłat z odsetkami ustalonymi jak dla zaległości podatkowych - poinformował nas wydział prasowy MF. Resort zaznacza, że obecnie w Sejmie RP są dwa projekty ustaw przewidujące zmianę ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, m.in. w zakresie wpłat do budżetu państwa, tj. projekt obywatelski (druk nr 19) i projekt komisyjny (druk nr 230). Zakładają one m.in. ustalenie progów procentowych, powyżej których pobór janosikowego będzie już niemożliwy, a także wprowadzają wskaźniki korygujące liczbę ludności. Wszystko teraz w rękach rządu i parlamentarzystów. Im szybciej poprawione zostaną mechanizmy janosikowego, tym szybciej skończą się problemy finansowe wielu samorządów.

Debata nad systemem - uczestnicy

U progu rewolucyjnych zmian w janosikowym DGP zorganizował 16 września debatę dotyczącą tego, jak obecny system wyrównywania dochodów wpływa na sytuację budżetową jednostek samorządowych, co należy w systemie poprawić oraz w jaki sposób. W dyskusji udział wzięli: , skarbnik gminy Lesznowola; , wójt gminy Lesznowola; , skarbnik gminy Ożarów Mazowiecki; i z inicjatywy społecznej Stop Janosikowe; , starosta legionowski; dr z katedry prawa konstytucyjnego UW; , poseł PO; z powiatu legionowskiego; , wójt gminy Izabelin, oraz i ze starostwa powiatowego zachodniego, Warszawa; , ekspert ds. samorządów.

O regionalnym haraczu dyskutowali

@RY1@i02/2013/189/i02.2013.189.21100060a.813.jpg@RY2@

Elżbieta Obłuska

@RY1@i02/2013/189/i02.2013.189.21100060a.814.jpg@RY2@

Maria Jolanta Batycka-Wąsik

@RY1@i02/2013/189/i02.2013.189.21100060a.815.jpg@RY2@

Małgorzata Piotrowska

@RY1@i02/2013/189/i02.2013.189.21100060a.816.jpg@RY2@

Michał Dąbrowski

@RY1@i02/2013/189/i02.2013.189.21100060a.817.jpg@RY2@

Rafał Szczepański

@RY1@i02/2013/189/i02.2013.189.21100060a.818.jpg@RY2@

Jan Grabiec

@RY1@i02/2013/189/i02.2013.189.21100060a.819.jpg@RY2@

dr Marcin Wiącek

@RY1@i02/2013/189/i02.2013.189.21100060a.820.jpg@RY2@

Marcin Święcicki

@RY1@i02/2013/189/i02.2013.189.21100060a.821.jpg@RY2@

Aleksander Nelicki

@RY1@i02/2013/189/i02.2013.189.21100060a.822.jpg@RY2@

Witold Malarowski

@RY1@i02/2013/189/i02.2013.189.21100060a.823.jpg@RY2@

Jan Żychliński

@RY1@i02/2013/189/i02.2013.189.21100060a.824.jpg@RY2@

Elżbieta Łazowska

Tomasz Żółciak

 tomasz.zolciak@infor.pl