Rosną koszty funkcjonowania samorządów. Przychody nie

Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest rosnący deficyt samorządowych finansów.

- W rozliczeniach za 2014 r. w porównaniu do poprzednich lat jest planowana niższa dynamika wzrostu dochodów niż wydatków. Innymi słowy, te drugie rosną szybciej, niż przybywa pieniędzy w lokalnych budżetach - poinformowała w czasie grudniowej konferencji "Nowoczesny Samorząd. Zarządzanie i finanse" Lucyna Hanus, zastępczyni przewodniczącej Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych.

- Rosną koszty realizacji zadań przez samorządy - dodawała ekspertka.

80 proc. JST na minusie

Pokazują to liczby. Rok 2011 w ujęciu całego kraju jednostki samorządu terytorialnego (JST) zamknęły deficytem na poziomie 10 mld zł. W 2012 deficyt zmniejszył się do 3 mld zł, a w 2013 r. do 380 mln zł. W tym roku będzie zdecydowanie gorzej, bo deficyt ma wynieść aż 14 mld zł. - 80 proc. jednostek samorządu terytorialnego zaplanowało na ten rok deficyt - mówi Lucyna Hanus.

Nic więc dziwnego, że w części samorządów pojawia się konieczność opracowywania i wdrażania planów naprawczych. - Niepokojące jest to, że różnice między dopuszczalnym poziomem zadłużenia a planowanym przez jednostki samorządu terytorialnego są bardzo małe - alarmuje Hanus. W kończącym się roku w blisko czterystu jednostkach wspomniana różnica nie przekracza jednego punktu procentowego.

Za dużo zlecają

Odpowiedzi na pytanie, dlaczego pogarsza się kondycja finansowa samorządów, jest kilka i zależą od szczebla, o którym mówimy. Problemy powiatów biorą się głównie z tego, że mają one niewielkie możliwości w zakresie generowania dochodów własnych. Nic więc dziwnego, że brakuje pieniędzy na wiele inwestycji, jak chociażby drogowych, o czym wielokrotnie pisaliśmy na łamach DGP. Na nieco lepszej pozycji stoją gminy, zwłaszcza miejskie, które mają różne możliwości generowania nadwyżki operacyjnej.

- Dużym problemem są zadania zlecone. Chronicznie brakuje pieniędzy na ich realizację. Podam przykład. My, jako powiat, dokładamy 60 proc. środków na pokrycie kosztów działania zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności - tłumaczy Cezary Gabryjączyk, starosta łaski i przewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu.

- Nowe zadania zlecone wpływają niekorzystnie na jednostki samorządu terytorialnego, bo zamiast inwestować, muszą dokładać do realizacji wspomnianych zadań. To nie jest w porządku - dodaje.

W skrajnych przypadkach może to doprowadzić do sytuacji, w której samorządom będzie brakowało środków na wkłady własne do projektów realizowanych w ramach funduszy europejskich.

Niekorzystnie na finanse części samorządów wpływa nierozwiązana wciąż kwestia janosikowego. Rząd co prawda przygotował zmiany legislacyjne w tym zakresie, ale są to regulacje przejściowe. Docelowych wciąż brak.

- Przed parlamentem i samorządami ważna dyskusja, jak ułożyć finanse JST - nie ma wątpliwości posłanka Krystyna Skowrońska z sejmowej komisji finansów publicznych.

Do takiej dyskusji potrzeba jednak wzajemnego zrozumienia oczekiwań i potrzeb. O to może być jednak trudno. Samorządowcy i przedstawiciele rządu wciąż inaczej postrzegają pewne zagadnienia, jak chociażby kwestię wspomnianego przeciążenia JST zadaniami zleconymi z zakresu administracji rządowej.

- Proszę nie mówić, że samorząd dokłada do realizacji zadań zleconych swoje pieniądze. Trzeba bowiem pamiętać, że zarówno środki z budżetu państwa, jak i te osiągane w ramach dochodów własnych JST, są pieniędzmi publicznymi. Wszystkie one mają służyć realizacji zadań publicznych. Można rozmawiać o zmianach w zakresie zadań zleconych, ale musimy mieć na względzie tę zasadę - wyjaśnia Jarosław Neneman, podsekretarz stanu w Ministerstwie Finansów.

Piotr Pieńkosz

piotr.pienkosz@infor.pl