Wskaźnik zadłużenia zahamował inwestycje w gminach

Przyjęte w lipcu przez Sejm sprawozdanie za 2013 r. potwierdza obawy samorządów i negatywne tendencje związane z wprowadzeniem od 1 stycznia 2014 r. indywidualnego wskaźnika zadłużenia. Mimo że wskaźnik obowiązuje dopiero od tego roku, to samorządy przygotowywały się do jego wprowadzenia od trzech lat.

Ograniczenia i opóźnienia

Eksperci od finansów samorządowych wielokrotnie zwracali uwagę na to, że nowy wskaźnik będzie co prawda dopasowany do indywidualnych możliwości pożyczkowych każdej jednostki, ale może zahamować m.in. finansowanie inwestycji długiem. Obawy te potwierdziła teraz Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych w swoim sprawozdaniu. Wskazała, że samorządy musiały dostosować finanse tak, aby spełniły relację z art. 243 ustawy o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 885). W związku z tym wprowadzały oszczędności, ograniczając m.in. wydatki inwestycyjne.

"Ograniczanie inwestycji i znaczące obniżenie kwoty deficytu jest wynikiem przygotowywania się samorządów do obowiązującego od 2014 r. art. 243 ustawy o finansach publicznych" - czytamy w sprawozdaniu.

W innym miejscu wskazywana jest kolejna negatywna tendencja, jaką było wydłużanie okresów spłaty długu zaciąganego przez samorządy. Efekt? Znaczne zwiększenie kosztów obsługi długu. Nawet jednostki, które mogłyby wcześniej spłacić swoje zaciągnięte zobowiązania finansowe, nie zrobiły tego. Jak czytamy w sprawozdaniu, prowadzi to do sytuacji, w których jednostka samorządu terytorialnego zamiast przeznaczyć dodatkowe środki na realizację zadań, musi wydać je na odsetki, prowizje czy opłaty od wydłużonych w czasie zobowiązań.

Konstrukcja wskaźnika pozwala na chwilową poprawę sytuacji gminy poprzez sprzedaż majątku. Może to prowadzić do pozbywania się majątku przez samorządy tylko dla poprawy wskaźników, a nie w celu prawidłowej realizacji zadań.

"Analizując wykonanie budżetów w latach 2011-2013, które miały wpływ na wskaźnik obsługi zadłużenia obowiązujący w 2014 r., nie sposób nie zauważyć, że wiele jednostek korzysta z możliwości poprawiania wskaźnika przez sprzedaż majątku. Samorządy, które przeznaczają znaczne środki na inwestycje, mają gorsze wskaźniki od tych, które inwestują mniej" - stwierdza KR RIO.

Pomyłki w budżetach

Ze sprawozdania wynika również, jakie błędy [ramka] popełniały jednostki przy uchwalaniu planów finansowych na 2013 r. (dane dotyczące 2014 r. będą znane dopiero za rok). Wzrosła liczba opinii negatywnych o projektach budżetów. W 2012 r. było takich opinii 27, a w 2013 r. ponad dwa razy więcej, aż 57. Dla pełnego obrazu dodajmy, że spośród 2997 wszystkich opinii wydanych przez RIO było 1854 pozytywnych oraz 1066 pozytywnych z uwagami. Opinie negatywne stanowiły 1,9 proc.

Samorządy przy opracowywaniu budżetów na kolejny rok powinny więc wyeliminować błędy wskazane przez RIO.

Najczęściej popełniane błędy w uchwałach budżetowych

Nieprawidłowości polegały m.in. na:

w niewyodrębnieniu dochodów z podziałem na bieżące i majątkowe,

w błędnym stosowaniu klasyfikacji budżetowej,

w nieprawidłowym zaplanowaniu wysokości deficytu budżetu i niewłaściwym wskazaniu źródeł jego pokrycia,

w nieprawidłowym ustaleniu limitu zobowiązań z tytułu zaciąganych kredytów i pożyczek lub ich braku,

w nieujęciu w załączniku wszystkich dotacji, w tym na zadania inwestycyjne, realizowane na podstawie porozumień z jednostkami samorządu terytorialnego,

w niewłaściwym i nieprecyzyjnym udzielaniu upoważnień dla organu wykonawczego oraz udzielaniu upoważnień bez podstawy prawnej,

w zaplanowaniu rezerwy ogólnej w wysokości poniżej minimalnego wskaźnika lub jej niezaplanowaniu w budżecie oraz niewskazaniu przeznaczenia rezerwy celowej,

w niezałączeniu do projektu budżetu materiałów informacyjnych,

w błędach rachunkowych i pisarskich.

Łukasz Zalewski

lukasz.zalewski@infor.pl