Rada seniorów: ustawa określa, jak powołać organ

Od ponad pół roku gminy mają możliwość w ramach pobudzania aktywności obywatelskiej osób starszych powoływania rad seniorów. Prawo do tego daje im art. 5c ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1318 ze zm.). Zgodnie z nim takie grono, które spełnia rolę doradczą, konsultacyjną i inicjującą konkretne rozwiązania lub pomysły, może być utworzone z inicjatywy samorządowych radnych lub na wniosek zainteresowanych tym środowisk. Przepisy przewidują też, że w skład rady wchodzą nie tylko seniorzy, ale też przedstawiciele podmiotów działających na rzecz osób starszych. W szczególności chodzi tu o organizacje pozarządowe oraz podmioty prowadzące uniwersytety trzeciego wieku.

Wiek nieważny

Do powołania takiego ciała doradczego konieczna jest uchwała radnych gminy, którzy nadadzą też jej statut. Powinien on przede wszystkim określać tryb wyboru jej członków oraz zasady działania. Podejmując uchwałę, radni powinni precyzyjnie kierować się upoważnieniem wynikającym z art. 5c ustawy o samorządzie gminnym. Na problem ten zwrócił uwagę wojewoda kujawsko-pomorski, który stwierdził nieważność aktu prawnego, jaki w sprawie powołania rady seniorów podjęli radni miasta Kowal (rozstrzygnięcie nadzorcze nr 38/2014 z 15 maja br.).

Jego zastrzeżenia wzbudził zapis wskazujący, że członkami tego organu doradczego mogą być mieszkańcy, którzy skończyli 60 lat. Tymczasem ustawodawca nie upoważnił radnych gminy do ustalenia wieku osób, które można powołać do rady. Ponadto w związku z tym, że rada gminy powinna zapewnić sprawny wybór członków podmiotu doradczego, uznał, że w statucie musi być podana konkretna liczba osób, które wejdą w jej skład. Niedopuszczalne jest więc użycie sformułowania "od do".

Organ stanowiący gminy powinien też określić, czy wymagana jest zgoda kandydata na członka rady, w jaki sposób należy dokonać zgłoszenia (forma ustna lub pisemna), w jakim terminie powinny być dokonane pierwsze oraz kolejne wybory, a także w jakim terminie zwoływane jest pierwsze posiedzenie gremium doradczego. Tym samym rada gminy nie ma prawa do przekazania uczestnikom zebrania trybu wyboru członków rady. Dodatkowo brak jest podstaw do tego, aby regulować kwestie dotyczące odwoływania osób wchodzących w jej skład.

Warunki głosowania

Wojewoda zauważył również, że wprawdzie art. 5c ustawy o samorządzie gminnym decyduje, jakie postanowienia powinny znaleźć się w statucie rady seniorów, to zapisy uchwały rady gminy muszą być jednocześnie zgodne z ustawą, która upoważnia do podjęcia aktu prawa miejscowego. Dlatego organem uprawnionym do powołania członków podmiotu doradczego jest rada miasta, a nie organ wykonawczy, czyli burmistrz.

W uchylonym przez wojewodę załączniku do uchwały znalazł się też zapis o tym, że rada seniorów wyraża swoje stanowisko w formie opinii, stanowisk lub wniosków przyjętych zwykłą większością głosów, w obecności co najmniej połowy członków. Jednak na wniosek każdej osoby wchodzącej w jej skład przewodniczący może zarządzić głosowanie tajne. Tymczasem rada gminy nie jest władna do tego, aby w treści statutu nadawanemu radzie seniorów określać wyjątki od zasady jawności głosowania. Jest to wyłączną kompetencją ustawodawcy. Zgodnie z brzmieniem art. 14 ustawy o samorządzie gminnym, uchwały rady gminy zapadają zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowego składu rady w głosowaniu jawnym.

Wojewoda przypomniał też, że uchwała tworząca radę seniorów jest adresowana do społeczności lokalnej i organizacji społecznych oraz dotyczy ich praw i obowiązków. Jest to akt ogólny, wywołujący skutki prawne poza strukturami organizacyjnymi gminy, powinien więc być tak zredagowany, aby dla przeciętnego adresata był zrozumiały. Przepis prawa miejscowego musi być również sformułowany w sposób precyzyjny i czytelny, aby wynikało z niego, kto, w jakich okolicznościach i jak powinien się zachować, żeby osiągnąć wynikający z niego skutek. Tych warunków nie spełniła jednak uchwała radnych Kowala, stąd decyzja wojewody o jej unieważnieniu.

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl