PORADNIA SAMORZĄDOWA

● Kto wyznacza siedzibę związku

● Jakie korzyści dla samorządów wiążą się z przystąpieniem do metropolii

Obszar metropolitalny wyznacza Rada Ministrów. Czy musi ona określić jego granice wokół miasta będącego siedzibą wojewody lub sejmiku województwa?

Tak, obszar metropolitalny musi obejmować miasta będące siedzibą wojewody lub sejmiku województwa. Wynika to wprost z definicji obszaru metropolitalnego, który określony został w art. 5 u.z.m. Zgodnie z tym przepisem jest nim spójna pod względem przestrzennym strefa oddziaływania miasta będącego siedzibą wojewody lub sejmiku województwa, charakteryzująca się istnieniem silnych powiązań funkcjonalnych oraz zaawansowaniem procesów urbanizacyjnych, zamieszkana przez co najmniej 500 tys. mieszkańców.

Rada Ministrów przy wydawaniu rozporządzenia o ustanowieniu związku metropolitalnego będzie musiała uwzględnić koncepcję przestrzennego zagospodarowania kraju (KPZK). Zgodnie z u.p.z.p. KPZK wyznacza obszary metropolitalne w Polsce (wymienia je imiennie). KPZK 2030 w rozdziale VI wskazuje, że wyznaczono w nim ośrodki metropolitalne na podstawie kryteriów odnoszących się głównie do funkcji w systemie osadniczym kraju. Do wyznaczenia ośrodków metropolitalnych (i położonych wokół nich obszarów funkcjonalnych) przyjęto zatem następujące kryteria (dane za 2009 rok): liczbę ludności w ośrodku metropolitalnym powyżej 300 tys. mieszkańców; zatrudnienie w sektorze usług rynkowych (pośrednictwo finansowe oraz obsługa nieruchomości i firm) powyżej 40 tys., liczbę studentów kształcących się w danym mieście w roku akademickim 2007/2008 powyżej 60 tys., współpracę instytucji naukowo-badawczych w piątym i szóstym Programie ramowym UE, lokalizację portu lotniczego obsługującego ruch pasażerski, lokalizację hoteli cztero- i pięciogwiazdkowych, międzynarodowe wystawy w obiektach działalności wystawienniczej w latach 2006-2008.

Powyższe kryteria spełniają: Warszawa, Aglomeracja Górnośląska (główny ośrodek Katowice), Kraków, Łódź, Trójmiasto, Poznań, Wrocław, bipol Bydgoszczy z Toruniem oraz Szczecin. Lublin ma wskazane cechy metropolitalności bez lokalizacji lotniska obsługującego ruch pasażerski. Ze względu jednak na swoje znaczenie rozwojowe, np. w zakresie potencjału akademickiego (duży ośrodek naukowy) i koncentracji działalności gospodarczej, oraz jako miejsce kontaktów z krajami położonymi na wschód od Polski został zaliczony do ośrodków metropolitalnych. Pozostałe miasta wojewódzkie niespełniające powyższych kryteriów są ośrodkami o znaczeniu krajowym. KPZK 2030 stwierdza, że we wszystkich istnieje potrzeba wzmacniania funkcji metropolitalnych dla zapewniania bardziej równomiernego rozwoju kraju opartego na policentrycznej sieci głównych miast w Polsce (czyli metropolii, miast o znaczeniu krajowym i regionalnym). Z tego względu w KPZK 2030 przyjęto obowiązek delimitacji obszarów funkcjonalnych oraz przygotowania planu zagospodarowania oraz strategii rozwoju dla całego obszaru funkcjonalnego dotyczący wszystkich miast wojewódzkich - niezależnie od ich roli w krajowej sieci osadniczej.

Podstawa prawna

Art. 4 ust. 2 pkt 1 oraz art. 5 ustawy z 9 października 2015 r. o związkach metropolitalnych (Dz.U. poz. 1890).

Rozdział VI Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030, stanowiącej załącznik do uchwały nr 239 Rady Ministrów z 13 grudnia 2011 r. (M.P. z 2012 r. poz. 252).

Związek metropolitalny tworzyć będą gminy i powiaty położone w granicach obszaru metropolitalnego. Która z tych jednostek wyznaczy siedzibę związku?

To nie jednostki samorządowe wchodzące do związku wyznaczą jego siedzibę. Właściwy w tej sprawie będzie wojewoda. Przekaże on związkowi nieruchomość Skarbu Państwa z przeznaczeniem na siedzibę organów związku. Nastąpi to na podstawie decyzji administracyjnej wojewody wydanej z urzędu. Organem odwoławczym w tej sprawie będzie minister skarbu państwa. Nabycie tego mienia będzie nieodpłatne i nastąpi z dniem, w którym decyzja o jego przekazaniu stanie się ostateczna. Do postępowania w sprawie przekazania mienia związkowi metropolitalnemu w drodze decyzji stosować się będzie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Ostateczna decyzja o przekazaniu związkowi metropolitalnemu mienia będzie podstawą do wpisu w księdze wieczystej. Postępowanie w przedmiocie wpisu będzie wolne od opłat sądowych. Wojewoda będzie mógł udzielić dotacji na działania związane z utworzeniem związku metropolitalnego.

Podstawa prawna

Art. 11 ustawy z 9 października 2015 r. o związkach metropolitalnych (Dz.U. poz. 1890).

Nowelizacja ustawy o samorządzie gminnym z 25 czerwca 2015 r., która wprowadza m.in. możliwość łączenia się gmin, przewiduje określone zachęty finansowe dla jednostek, które podejmą taką decyzję. Czy z utworzeniem związków metropolitalnych też wiążą się takie korzyści?

Tak, u.z.m. przewiduje przyznanie związkowi metropolitalnemu własnych źródeł dochodu, w tym udziału w podatku dochodowym od osób fizycznych zamieszkałych na obszarze związku metropolitalnego. Może to stanowić dodatkową motywację do podejmowania współpracy w tym zakresie. Należy podkreślić, że zachęta ta ma charakter stały (nie jest ograniczona czasowo), w przeciwieństwie do mechanizmu wsparcia finansowego dobrowolnie łączących się gmin.

Wysokość udziału związku metropolitalnego we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych, od podatników tego podatku zamieszkałych na obszarze związku metropolitalnego wynosić będzie 5 proc. Kwotę udziału związku metropolitalnego we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych, stanowiącego dochód budżetu państwa, ustalać się będzie, mnożąc ogólną kwotę wpływów z tego podatku przez 0,05 i wskaźnik równy udziałowi należnego w roku poprzedzającym rok bazowy podatku dochodowego od osób fizycznych zamieszkałych na obszarze związku metropolitalnego, w ogólnej kwocie należnego podatku w tym samym roku. Z kolei ww. wskaźnik będzie się ustalać na podstawie danych zawartych w złożonych zeznaniach podatkowych o wysokości osiągniętego dochodu oraz rocznym obliczeniu podatku dokonanym przez płatników, według stanu na 15 września roku bazowego.

Oprócz tego związek będzie otrzymywał dotacje z budżetu państwa.

Podstawa prawna

Art. 67 ustawy z 9 października 2015 r. o związkach metropolitalnych (Dz.U. poz. 1890).