Pracownik socjalny i funkcjonariusz policji muszą wypełnić nowy druk niebieskiej karty

Jednym z zadań gminnego zespołu interdyscyplinarnego, który ma pomagać ofiarom przemocy w rodzinie, jest udzielanie jej w oparciu o procedurę niebieskiej karty. Ponieważ zwiększył się też krąg osób, które mogą ją stosować (dotychczas takie prawo mieli pracownik socjalny i policjant), zmiany wymagały dotychczasowe przepisy dotyczące jej wszczynania. Potrzebne było też wprowadzenie nowych wzorów formularzy. Wszystkie te zmiany uwzględnia czekające na publikację w Dzienniku Ustaw rozporządzenie rady ministrów z 13 września 2011 r. w sprawie procedury Niebieskiej Karty oraz wzorów formularzy niebieskiej karty. Zacznie obowiązywać po 14 dniach od tego terminu.

7 dni na zgłoszenie

Zgodnie z nowym rozporządzeniem rozpoczęcie procedury niebieskiej karty następuje przez wypełnienie formularza A zawartego w załączniku nr 1. Prawo do tego działania mają przedstawiciele instytucji, które wymienia art. 9d ust. 2 ustawy z 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz.U. nr 180, poz. 1493 z późn. zm.). Są to:

● jednostki organizacyjne pomocy społecznej,

● policja,

● przedstawiciel oświaty, np. szkoły, przedszkola,

● gminna komisja rozwiązywania problemów alkoholowych,

● organizacje pozarządowe,

● służba zdrowia.

Formularz A, którego druk liczy 8 stron, składa się z kilku elementów wymagających wypełnienia, np. danych adresowych oraz szczegółowych pytań dotyczących samego zdarzenia przemocy. Przeprowadzający rozmowę z osobą, która jest krzywdzona, przekazuje jej też formularz B (jego wzór jest określony w załączniku nr 2). Jest to tzw. pouczenie, która zawiera informacje o tym jak i gdzie szukać pomocy, jakie obowiązki ma względem ofiary przemocy policjant, jakie działania może podjąć prokurator i sąd.

Osoba, która wszczęła procedurę niebieskiej karty, musi przekazać wypełniony formularz A przewodniczącemu zespołu interdyscyplinarnego niezwłocznie, nie później niż w ciągu siedmiu dni od daty jego wypełnienia. Dla siebie powinna zachować jego kopię.

Prace gminnego zespołu

Następnym krokiem jest przekazanie przez przewodniczącego zespołu tego formularza jego członkom lub grupie roboczej (powołuje ją zespół, aby zajęła się indywidualnym przypadkiem stosowania przemocy w rodzinie). Musi to zrobić niezwłocznie, nie później niż w ciągu trzech dni.

Kolejnym etapem jest zaproszenie krzywdzonej osoby na posiedzenie zespołu lub grupy. Podczas tego spotkania analizowana jest sytuacja rodziny.

Wynik tej oceny powinien znaleźć odzwierciedlenie w formularzu C (5 stron). Jego wzór znajduje się w załączniku nr 3 do rozporządzenia. Przewiduje on opracowanie indywidualnego planu pomocy, który potem może jednak ulegać niezbędnym modyfikacjom. W tym formularzu trzeba wskazać konkretne działania, które będą podejmowane w celu zakończenia występowania przemocy w rodzinie.

Ponadto jeżeli po zdarzeniu, które było podstawą do uruchomienia procedury niebieskiej karty, doszło do kolejnego aktu przemoc względem tej osoby, zdarzenie to powinno być udokumentowane w tym formularzu C. Nie wypełnia się wtedy drugiego formularza A. Nieobecność osoby pokrzywdzonej na posiedzeniu nie wstrzymuje prac zespołu lub grupy roboczej.

Ponieważ zadaniem zespołu jest nie tylko pomaganie ofiarom przemocy, ale też zapobieganie jej dalszym przypadkom poprzez pracę z jej sprawcami, wypełniany jest ostatni z formularzy, oznaczony literą D (wzór w załączniku nr 4). Muszą być w nim zawarte informacje o formie stosowanej przemocy, rodzaje uszkodzeń ciała, które ona spowodowała. Zespół musi też określić, z jaką częstotliwością będzie dokonywana okresowa ocena sytuacji tej osoby.

Obowiązki policji

Rozporządzenie wymienia też, jakie szczegółowe zadania w ramach niebieskiej karty są podejmowane przez przedstawicieli konkretnych instytucji. Na przykład pracownik socjalny udziela kompleksowych informacji o możliwości uzyskania pomocy, a w szczególności psychologicznej, prawnej, socjalnej i pedagogicznej oraz o instytucjach i podmiotach, które świadczą specjalistyczną pomoc na rzecz osób dotkniętych przemocą w rodzinie. W zależności od potrzeb powinien też umożliwić im schronienie w specjalistycznej placówce, np. specjalistycznym ośrodku wsparcia dla ofiar domowej przemocy.

Inny charakter mają działania wykonywane przez policjanta. Należy do nich udzielenie pokrzywdzonej osobie pierwszej pomocy oraz zorganizowanie dostępu do pomocy medycznej, jeżeli wymaga tego jej stan zdrowia. Ponadto jego obowiązkiem jest:

● przeprowadzenie, o ile to możliwe, rozmowy z osobą, wobec której istnieje podejrzenie, że stosuje przemoc, w szczególności o odpowiedzialności karnej za znęcanie się psychiczne lub fizyczne nad osobą najbliższą

● dokonanie na miejscu zdarzenia, w przypadkach niecierpiących zwłoki czynności procesowych, takich jak zabezpieczenie śladów i dowodów przestępstwa

● składanie systematycznych wizyt sprawdzających stan bezpieczeństwa poszkodowanej osoby w zależności od potrzeb określonych przez zespół interdyscyplinarny lub grupę roboczą.

Informacja o zaświadczeniu

Dodatkowe obowiązki nałożono również na przedstawicieli służby zdrowia, przy czym prawo do podejmowania procedury niebieskiej karty mają osoby wykonujące zawód medyczny: lekarza, pielęgniarki, położnej lub ratownika medycznego. Każdorazowo muszą oni poinformować pokrzywdzonych o możliwości uzyskania bezpłatnego zaświadczenia lekarskiego. Dokument ten ma określać przyczyny i rodzaj doznanych uszkodzeń ciała. Ponadto jeżeli stan zdrowia osoby dotkniętej domową przemocą wymaga przewiezienia jej do placówki leczniczej, np. szpitala, formularz A wypełnia jego przedstawiciel.

Zakończenie pomocy

Zakończenie procedury niebieskiej karty przewodniczący zespołu dokumentuje w formie protokołu. Powinien on zawierać dane dotyczące osób, wobec których była realizowana procedura, datę jej rozpoczęcia i zakończenia, opis podjętych działań. Rozporządzenie określa też sytuacje, w jakich to następuje. Ma to miejsce, gdy ustała przemoc w rodzinie i jest uzasadnione przypuszczenie o zaprzestaniu dalszego jej stosowania, zrealizowany został indywidualny plan pomocy lub zapadło rozstrzygnięcie o braku zasadności podejmowania działań.

Spotkania zespołu z osobami, które są dotknięte przemocą w rodzinie, oraz jej sprawcami nie mogą być organizowane w tym samym miejscu i czasie

Formularze niebieskiej karty mogą stanowić dowód w sprawie podczas prowadzenia postępowania przygotowawczego oraz postępowania sądowego

Podejmowanie interwencji przez zespół interdyscyplinarny w oparciu o niebieską kartę nie wymaga zgody osoby dotkniętej domową przemocą

● wzywają ją na posiedzenie zespołu lub grupy roboczej

● przekazują informacje o konsekwencjach popełnianych czynów

● motywują do udziału w programach oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych

● przeprowadzają rozmowę pod kątem nadużywania alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych lub leków

● kierują do gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, jeżeli stosowanie przemocy jest związane z nadużywaniem alkoholu

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Rozporządzenie rady ministrów z 13 września 2011 r. w sprawie procedury Niebieskiej Karty oraz wzorów formularzy Niebieskiej Karty. Oczekuje na publikację w Dzienniku Ustaw.