Wojewoda sprawdzi działania gminy raz na trzy lata

Zakładanie zespołów interdyscyplinarnych zajmujących się przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie oraz prowadzenie ośrodków interwencji kryzysowej to przykłady zadań własnych, które wykonują jednostki samorządu w ramach przeciwdziałania domowej patologii. Wszystkie zadania na podstawie znowelizowanej w ubiegłym roku ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz.U. nr 180, poz. 1493 z późn. zm.) podlegają nadzorowi i kontroli ze strony wojewody. Wcześniej podlegały jej jedynie zadania zlecane samorządom. W związku z tą zmianą przepisów minister pracy i polityki społecznej wydał rozporządzenie regulujące szczegóły i zasady przeprowadzania kontroli. Zaczęło ono obowiązywać 2 lipca.

W ramach nadzoru nad realizacją poszczególnych zadań urzędnicy będą też monitorować i wspomagać ich wykonanie. Z kolei kontrola prowadzona przez zespół inspektorów ma oceniać stan przestrzegania przepisów prawa z zakresu przeciwdziałania przemocy w rodzinie.

Sprawdzaniu i nadzorowi będą podlegać:

● jednostki organizacyjne pomocy społecznej, które realizują przepisy tzw. ustawy antyprzemocowej, np. ośrodek pomocy społecznej, który zapewnia poradnictwo psychologa lub prawnika,

● specjalistyczne ośrodki wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie,

● urzędy gminy, starostwa powiatowe i urzędy marszałkowskie w zakresie zadań, które wynikają z ustawy,

● podmioty niepubliczne (np. organizacje pozarządowe), wykonujące zadania związane z przeciwdziałaniem domowej przemocy na podstawie umowy z jednostką samorządu.

Sprawdzanie działania tych jednostek będzie przeprowadzane na podstawie planu kontroli na dany rok kalendarzowy. Do zastosowania możliwy będzie jeden z czterech typów kontroli. Pierwsza z nich to kontrola kompleksowa. Obejmuje ona wszystkie sfery organizacji i funkcjonowania sprawdzanej jednostki, które wiążą się z przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie. Musi być ona przeprowadzana nie rzadziej niż raz na trzy lata. Węższy zakres będzie miał drugi typ kontroli - problemowa, która obejmie tylko wycinek działań jednostki.

Natomiast w przypadku uzyskania przez urzędników informacji o nieprawidłowościach w organizacji i funkcjonowaniu jednostki powinna być przeprowadzana kontrola doraźna. To oznacza, że nie jest ona uwzględniana w planie.

Czwarty rodzaj to kontrola sprawdzająca. Ma ona badać, czy i w jakim stopniu zostały zrealizowane zalecenia pokontrolne.

O przedmiocie i terminie rozpoczęcia kontroli wojewoda zawiadamia organ założycielski jednostki oraz jej kierownika na siedem dni przed jej rozpoczęciem. Ten przepis nie ma oczywiście zastosowania w przypadku kontroli doraźnej. W wyznaczonym terminie kierownik jednostki podlegającej sprawdzeniu jest zobowiązany zapewnić warunki niezbędne do jej przeprowadzenia oraz umożliwić wstęp do obiektów i pomieszczeń. Ponadto na żądanie zespołu inspektorów musi przedstawić też informacje, dokumenty i dane dotyczące czynności kontrolnych udzielić ustnych lub pisemnych wyjaśnień oraz przygotować uwierzytelnione odpisy dokumentów i zestawień danych.

Po przeprowadzonej kontroli zespół inspektorów sporządza jej protokół. W takim dokumencie muszą być zawarte m.in. dane kontrolowanej jednostki, data rozpoczęcia i zakończenia czynności kontrolnych, opis stwierdzonego stanu faktycznego, w tym ujawnionych nieprawidłowości.

Protokół musi być podpisany przez kierownika sprawdzanej jednostki, ale może on odmówić złożenia podpisu. W takiej sytuacji ma on siedem dni od otrzymania protokołu na przesłanie wyjaśnień przyczyn tej odmowy. Dyrektor może też przed podpisaniem protokołu zgłosić umotywowane zastrzeżenia dotyczące ustaleń zawartych w protokole. Ma na to również siedem dni.

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 3 czerwca 2011 r. w sprawie nadzoru i kontroli nad realizacją zadań z zakresu przeciwdziałania przemocy w rodzinie określa też, jakie kwalifikacje muszą posiadać pracownicy urzędu, którzy będą brali udział w czynnościach związanych z nadzorem oraz kontrolą. Przede wszystkim muszą mieć ukończone studia na jednym z tych kierunków: prawo, pedagogika, pedagogika specjalna, psychologia, politologia, politologia i nauki społeczne, socjologia, polityka społeczna lub nauki o rodzinie. Jeżeli osoby te mają inne wykształcenie, muszą ukończyć studia podyplomowe z zakresu: psychologii, pedagogiki, pedagogiki specjalnej lub resocjalizacji.

Drugim warunkiem jest posiadanie 3-letniego stażu pracy w instytucjach, które realizują zadania na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie. W przypadku gdy osoby te nie mają takiego doświadczenia, muszą ukończyć specjalne szkolenie w tym zakresie w wymiarze 100 godzin lub specjalizację II stopnia w zawodzie pracownika socjalnego ze specjalnością przemoc w rodzinie. Ponadto inspektor powinien też mieć tzw. poświadczenie bezpieczeństwa upoważniające do dostępu do informacji niejawnych.

Osoby, które obecnie są zatrudnione w urzędzie wojewódzkim, niespełniające kwalifikacji wymaganych w wymienionym wyżej rozporządzeniu, mają czas na ich uzupełnienie do 31 grudnia 2016 roku.

Kwalifikacje zawodowe musi posiadać też osoba powołana na stanowisko wojewódzkiego koordynatora realizacji programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie. Musi ona mieć ukończone takie same studia jak inspektor. Oprócz tego w tym przypadku obowiązkowa jest też specjalizacja z zakresu organizacji pomocy społecznej, co najmniej 5-letni staż pracy w instytucjach działających na rzecz zapobiegania negatywnym zjawiskom występującym w rodzinie oraz ukończenie specjalnego kursu, trwającego co najmniej 100 godzin. Osoby, które nie spełniają tych wymagań, również będą miały czas do końca 2016 r. na uzupełnienie kwalifikacji.

● opracowanie i realizacja programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony jej ofiar

● prowadzenie poradnictwa i interwencji dla krzywdzonych osób, podejmowanie działań edukacyjnych służących wzmocnieniu opiekuńczych i wychowawczych kompetencji rodziców w rodzinach zagrożonych domową przemocą

● zapewnienie krzywdzonym osobom miejsc w ośrodkach wsparcia

● tworzenie zespołów interdyscyplinarnych, w skład których wchodzą przedstawiciele służb społecznych

● opracowanie i realizacja powiatowego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony jej ofiar

● opracowanie i realizacja programów służących działaniom profilaktycznym mającym na celu udzielenie specjalistycznej pomocy, zwłaszcza w zakresie promowania i wdrożenia prawidłowych metod wychowawczych w stosunku do dzieci w rodzinach zagrożonych domową przemocą

● zapewnienie osobom dotkniętym przemocą w rodzinie miejsc w ośrodkach wsparcia

● zapewnienie miejsc w ośrodkach interwencji kryzysowej

Obowiązkiem wojewody, oprócz kontroli samorządów, jest też prowadzenie rejestru jednostek specjalistycznego poradnictwa oraz rejestru placówek posiadających miejsca noclegowe, z których będą mogli korzystać sprawcy przemocy. Obydwa rejestry są ogłaszane co roku w dzienniku urzędowym województwa oraz na stronie internetowej urzędu w terminie do 30 czerwca

Inspektor, który bierze udział w czynnościach nadzorczych i kontrolnych, musi mieć legitymację, której wzór jest określony w załączniku do rozporządzenia z 3 czerwca 2011 r. w sprawie nadzoru i kontroli nad realizacją zadań z zakresu przeciwdziałania przemocy w rodzinie

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Par. 2 - 3, 5 - 8, 13 - 15, 17 - 18, 20 - 23 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 3 czerwca 2011 r. w sprawie nadzoru i kontroli nad realizacją zadań z zakresu przeciwdziałania przemocy w rodzinie (Dz.U. nr 126, poz. 718).