Rodziny zastępcze pod ścisłym nadzorem

Piecza zastępcza będzie podlegać większej kontroli. Sprawować ją ma nie tylko wojewoda, lecz także samorządy. Te ostatnie dostały duże uprawnienia pozwalające im m.in. na przeprowadzanie nagłych interwencji w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia dzieci. Przepisy budzą wiele wątpliwości i obawy, że ciągły urzędniczy monitoring może zniechęcać potencjalnych kandydatów do pełnienia funkcji rodziców zastępczych.

Zapobiec tragedii

Nowe rozwiązania w zakresie nadzoru przewiduje obowiązująca od dziś nowelizacja ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 135 ze zm.). Wprowadzono je w odpowiedzi na tragedie, do jakich doprowadziła niewłaściwa opieka nad dziećmi przez rodziców z Pucka (śmierć katowanego rodzeństwa) i Łęczycy (molestowanie seksualne). Aby nie dochodziło do nich w przyszłości, na zarząd powiatu nałożono obowiązek sprawowania kontroli nad rodzinami zastępczymi, rodzinnymi domami dziecka oraz placówkami opiekuńczo-wychowawczym. Wykonywać go mają upoważnione osoby, np. kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie lub jego pracownicy.

Dodany do ustawy art. 38b ust. 8 wskazuje, że w trakcie postępowania kontrolnego urzędnicy będą mogli m.in. żądać informacji, obserwować i rozmawiać z dziećmi. Zyskają też prawo do wstępu w ciągu całej doby do pomieszczeń zajmowanych przez opiekunów lub placówkę, jeżeli zagrożone będzie życie lub zdrowie ich podopiecznych. Przepis ten jest jednak ogólny i powoduje wątpliwości wśród samych samorządów, które dopiero przygotowują się do jego wdrażania.

- Za możliwością przeprowadzania pilnych interwencji stoją dobre intencje, ale nie wiadomo, jak nowe uprawnienia realizować w praktyce - wskazuje Anna Bielna, dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Kielcach.

Wątpliwości dotyczą np. tego, czy kontrolującym powinna towarzyszyć policja, oraz jak urzędnicy mają uczestniczyć w nocnych działaniach, skoro pracują osiem godzin dziennie.

- Przepis nie zawiera delegacji do wydania rozporządzenia, które dałoby wzór procedury, więc pewnie takie interwencje będą wyglądały w odmienny sposób w różnych powiatach - przewiduje Joanna Luberadzka-Gruca, przewodnicząca koalicji na rzecz rodzinnej opieki zastępczej.

Marek Śpiewak, dyrektor PCPR w Wałbrzychu, dodaje, że już teraz, gdy dziecko jest bite przez rodziców, przepisy dotyczące przeciwdziałania przemocy w rodzinie umożliwiają zabranie go przez pracownika socjalnego.

- Na spotkaniach z rodzicami będziemy ich informować o zmianach oraz o tym, że mamy prawo do kontroli również nocą - zapowiada.

Ocena psychologa

Anna Bielna zwraca też uwagę, że podstawą relacji między koordynatorami rodzinnej pieczy zastępczej a opiekunami jest współpraca i wspieranie w rozwiązywaniu problemów. Natomiast perspektywa ciągłej kontroli i wizyt kolejnych osób, które będą przychodzić do ich domów, może ją zakłócić.

- Poddanie wzmożonemu nadzorowi, który nie zawsze musi być zasadny, może prowadzić do zachwiania poczucia bezpieczeństwa oraz zaufania, zarówno u opiekunów, jak i dzieci - potwierdza Joanna Luberadzka-Gruca.

Może to też negatywnie odbić się na liczbie rodziców zastępczych, bo zniechęci ludzi do pełnienia tej funkcji.

Mniej kontrowersji budzi działanie, które ma zapobiegać powierzaniu dzieci osobom niemającym predyspozycji i właściwych motywacji do opieki nad nimi, czyli obowiązkowe badania psychologiczne. Mają być im poddawani nie tylko kandydaci, ale też osoby już zajmujące się podopiecznymi (będą odnawiane co dwa lata). Już teraz niektóre powiaty, np. podczas szkoleń dla potencjalnych opiekunów, korzystają z opinii psychologów.

- Wśród naszych pracowników mamy dwóch psychologów, którzy mają wymagane przez przepisy kwalifikacje. Dlatego to oni będą przeprowadzać badania i wydawać opinie. Jest to lepsze rozwiązanie niż zlecanie tego zadania na zewnątrz, ponieważ mają oni pełniejszą wiedzę na temat tych osób - podkreśla Arleta Szmigielska, dyrektor PCPR we Wrocławiu.

@RY1@i02/2014/182/i02.2014.182.183000500.802.jpg@RY2@

Najważniejsze zmiany w pieczy zastępczej

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Nowelizacja wchodzi w życie 19 września 2014 r.