Wydatki na posiłki można zaliczyć do wkładu własnego

Od początku tego roku samorządy mogą dalej korzystać z budżetowych dotacji na posiłki dla rodzin. Zmianie uległa jednak podstawa realizowania rządowego programu dożywiania, bo nie jest ją już ustawa, ale uchwała Rady Ministrów. To powoduje, że gmina, aby mogła kontynuować udzielanie pomocy na podstawie takich kryteriów, jakie obowiązywały do końca 2013 r., musi najpierw podjąć dodatkowe działania.

Nowe uchwały

Najważniejsze z nich jest podjęcie uchwał, które pozwolą na otrzymanie dofinansowania do posiłków osób i rodzin, których dochody nie przekraczają 150 proc. progu obowiązującego w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm.). Takie kryterium jest przyjęte w rządowym programie i bez odpowiednich aktów prawa miejscowego samorząd otrzyma wsparcie tylko w przypadku kosztów posiłku dla osób mieszczących się poniżej jego 100 proc.

Wytyczne Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej przewidują podjęcie trzech uchwał. Dwie z nich powinny dotyczyć podwyższenia kryterium na przyznanie pomocy w formie:

wświadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności - na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej,

wposiłku lub świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych, do wysokości, w której nie żąda się zwrotu wydatków za ich udzielenie - na podstawie jej art. 96 ust. 4.

Natomiast trzecią uchwałą jest wprowadzenie programu osłonowego, o którym mowa w art. 17 ust. 2 pkt 4 ustawy. Dzięki temu gmina otrzyma dotacje również do posiłków tych dzieci i uczniów, którzy nie spełniają kryteriów ich uzyskania w bezpłatnej formie, ale w uzasadnionych przypadkach wymagają dożywiania. Muszą one być jedynie zgłoszone przez dyrektora szkoły lub przedszkola do ośrodka pomocy społecznej, a posiłek będzie im przyznany bez konieczności wydawania decyzji i przeprowadzania wywiadu środowiskowego.

Przyjęcie takich warunków oznacza jednak, że dopóki radni gminy nie podejmą uchwał, a lokalne władze zdecydowały się od 2 stycznia na finansowanie dożywiania tej samej grupy osób co w 2013 r., to będą musiały do tego momentu ponosić wyższe koszty. Jak wyjaśnia MPiPS, rządowy program nie przewiduje możliwości dokonania refundacji poniesionych wydatków, jego celem jest przede wszystkim wsparcie gmin w realizacji zadania obowiązkowego, jakim jest zapewnienie posiłku dla spełniających kryteria jego uzyskania osób.

Natomiast w związku z tym, że obowiązuje on od 1 stycznia br., to poniesione przez gminy wydatki będzie można potraktować jako wkład własny w realizację programu. Jego zasady przewidują bowiem, że samorząd musi zagwarantować z swojego budżetu kwotę nie niższą niż 40 proc., a w uzasadnionych przypadkach 20 proc. przewidywanych kosztów posiłków.

Moc wsteczna

Gminy, mimo że wiele z nich jest dopiero na etapie przygotowywania lub przyjmowania wspomnianych uchwał, będą mogły nadać im wsteczną moc obowiązywania, czyli od 1 stycznia 2014 r. Tak wynika z przygotowanego przez Łódzki Urząd Wojewódzki komunikatu dla samorządów. Zwraca on uwagę, że w przypadku wydawania decyzji przyznających posiłki na zasadach rządowego programu gmina powinna powoływać się w niej nie tylko na swoje uchwały, ale też na art. 17 ust. 1 pkt 3 lub 14 ustawy o pomocy społecznej oraz wskazanie rodzaju świadczenia, którego konkretnie dotyczy. Z kolei uchwała Rady Ministrów powinna być uwzględniona w uzasadnieniu do niej.

Ponadto wydawanie decyzji przyznającej pomoc osobom w ramach programu, które spełniają warunek 150 proc. kryterium dochodowego, będzie możliwe dopiero w momencie wejścia w życie uchwał. Nastąpi to po upływie minimum 14 dni od ich ogłoszenia w dzienniku urzędowym.

3,85 mld zł tyle rząd przeznacza na program dożywiania dzieci i rodzin

Skąd ten galimatias

Jednym z zadań własnych gminy jest pomoc społeczna. Wynika to z art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 594). W ramach tych zadań zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 3 i pkt 14 ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362, z późn. zm.) gmina jest zobowiązana m.in. do dożywiania dzieci oraz zapewnienia posiłku osobom, które nie są w stanie uczynić tego same.

Od 1996 r. jednostki samorządowe wspierane były przez pieniądze z budżetu państwa (w ramach dotacji celowej bądź programów rządowych). W 2006 r. w życie weszła ustawa o ustanowieniu programu wieloletniego Pomoc państwa w zakresie dożywiania (Dz.U. z 2005 r., nr 267, poz. 2259 z późn zm.). Wynikało z niej, że łączne nakłady z budżetu na finansowanie programu w całym okresie jego realizacji wynieść miały nie mniej niż 6 mld zł (w tym w latach 2010-2013 nie mniej niż 3 mld 100 tys. zł, a w latach 2006-2009 nie mniej niż 0,5 mld zł).

Zgodnie z postanowieniami ustawy dzieci do siódmego roku życia, uczniowie oraz osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej mogły liczyć na pomoc czy to przez zapewnienie posiłków, pieniędzy na ich zakup bądź żywności jako świadczenia rzeczowego. Taka darmowa pomoc przysługiwała osobom, których dochód nie przekraczał 150 proc. limitu określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (odpowiednio 813 zł dla osoby samotnej i 684 zł dla członka rodziny).

Niestety reguły, do których samorządowcy zdążyli się przyzwyczaić, odeszły do lamusa, gdyż ustawa obowiązywała tylko do końca 2013 r. O stworzenie nowych przepisów apelowały m.in. Związek Powiatów Polskich oraz Związek Nauczycielstwa Polskiego.

Gminy śledziły prace nad przedłużeniem programu na lata 2014-2020, ale bardzo długo nie znały konkretów. Wszystko przez konflikt resortów pracy i finansów. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej chciało uchwalenia ustawy nowelizującej (na jego stronach ciągle można zapoznać się z projektem z 1 października 2013 r.). Ministerstwo Finansów uznało jednak, że skoro jest to program wieloletni w rozumieniu art. 136 ust. 2 ustawy o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 885), to dla jego przedłużenia wystarczy uchwała Rady Ministrów.

Mariusz Szulc

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Podstawa prawna

Uchwała Rady Ministrów z 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania Pomoc państwa w zakresie dożywiania (M.P. nr 221)