Czy ustawodawca udzielił radom kompetencji do różnicowania stawek za odbiór śmieci w systemie, który zacznie funkcjonować od początku lipca 2013 roku?

radca prawny, counsel w kancelarii Domański Zakrzewski Palinka sp. k.

Uchwała rady gminy może wskazać tylko jedną metodę określania podstawy stawki. W obecnym stanie prawnym nie jest zatem dopuszczalne łączenie dwóch lub więcej metod (stawka hybrydowa), np. połączenie stawki opartej na powierzchni lokalu i liczbie osób. Obecne brzmienie ustawy nie przesądza o dopuszczalności różnicowania stawek w ramach jednej wybranej metody. Dopuszczenie takiej możliwości z pewnością spełniłoby postulat większej sprawiedliwości opłaty, np. w przypadku wprowadzenia opłaty od powierzchni lokalu. Dotychczasowe stanowisko regionalnych izb obrachunkowych w kwestii możliwości zróżnicowania wysokości stawki od wielkości gospodarstwa domowego nie jest jednolite.

W mojej ocenie punktem wyjścia dla oceny dopuszczalności różnicowania stawek w świetle aktualnego brzmienia ustawy jest wskazany powyżej nakaz stosowania jednej metody określania stawki. Wnioski co do dopuszczalności różnicowania stawek będą zależne od analizowanej metody. Np. zróżnicowanie w przypadku metody opartej na gospodarstwie i wprowadzenie różnych stawek zależnych od wielkości gospodarstwa domowego jest, w moim przekonaniu, niezgodne z zakazem łączenia dwóch metod (połączeniem metody opartej na gospodarstwie domowym i liczbie mieszkańców). Odmiennie rzecz się przedstawia przy metodzie opartej na np. na wielkości powierzchni lokalu. Nie widzę bowiem przeciwwskazań, aby wprowadzić w uchwale jeden lub więcej degresywnych progów różnicujących stawkę w zależności od wielkości lokalu; w przypadku powierzchni lokalu większej od określonej wartości progowej, powierzchnia ta jest obciążona opłatą w mniejszym stopniu niż powierzchnia lokalu w części poniżej wartości progowej. Przykładowo - wartości progowe to 70 m² oraz 150 m²; powierzchnia lokalu do 70 m² obciążona jest stawką w wysokości X, powierzchnia lokalu pomiędzy 70 m² a 150 m² obciążona jest stawką wysokości 70 proc. X, zaś powierzchnia powyżej 150 m² obciążona jest stawką w wysokości 30 proc. X. Odmiennym zagadnieniem jest kwestia dopuszczalności stosowania dopłat o charakterze socjalnym, np. zależnych od wielkości dochodu na osobę w gospodarstwie domowym.

prezydent Inowrocławia

Nie dziwię się, że premier Tusk tak po ludzku solidnie się wkurzył, kiedy zrozumiał, jakie negatywne skutki społeczne wywoła ustawa rozumiana i interpretowana w najprostszy sposób. Zgodnie z art. 6k ust. 1 pkt 1 ustawy, dokonując wyboru jednej z metod ustalania opłaty, należy kierować się szeroko rozumianym interesem społecznym. Nadrzędnym celem wyboru jest możliwe najmniejsze obciążenie kosztami gospodarowania odpadami, przy jednoczesnym zorganizowaniu optymalnie sprawnego i maksymalnie szczelnego systemu. Kierując się m.in. tymi wskazaniami, dokonaliśmy wyboru jednej metody (a nie dwóch różnych!), o których jest mowa w art. 6j ust. 2. Ustawa nie zawiera definicji legalnej gospodarstwa domowego. W naszej uchwale nie doszło do jednoczesnego zastosowania dwóch różnych metod ustalania opłaty - wręcz przeciwnie. Rada ustaliła jedną stawkę opłaty od gospodarstwa domowego, zróżnicowaną w zależności od tego, czy jest ono jedno- czy wieloosobowe. Odwołanie się do liczby osób nie jest tożsame z liczbą osób zamieszkujących daną nieruchomość, o której mowa w art. 6j ust. 1 pkt 1. Stąd ustaliliśmy miesięczną opłatę w wysokości 13 zł od jednoosobowego gospodarstwa (odpady selektywne), a 26 zł od jednego wieloosobowego gospodarstwa. Mamy w mieście 26 tys. gospodarstw, w tym już zlokalizowanych 5,5 tys. jednoosobowych. Ten system jest stosunkowo najbardziej sprawiedliwy, uczciwy i obiektywny, a zarazem tani i skuteczny w zastosowaniu i kontroli. W swoich skutkach nie jest zbyt radykalny dla mieszkańców, a pozwoli na osiągnięcie naszych celów. Wniosek mój jest taki, że ustawę w tym zakresie można zmieniać, ale i w obecnym brzmieniu daje nam więcej możliwości do działania , niż to by się początkowo wydawało.

prezes Regionalnej Izby Obrachunkowej w Białymstoku

Kolegium RIO w Białymstoku już 12 listopada 2012 r. dopuściło możliwość różnicowania stawek przy metodzie "od gospodarstwa domowego". Ta metoda jest przewidziana w odrębnej jednostce redakcyjnej ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, co oznacza, że nie ma do tej metody zastosowania alternatywa rozłączna zawarta w regulacji dotyczącej pozostałych metod ustalania stawki opłat za odbiór śmieci - metody "od liczby mieszkańców nieruchomości", "od ilości zużytej wody z danej nieruchomości" i "od powierzchni lokalu mieszkalnego". Uznaliśmy, że jest to dopuszczalne, stwierdzając, że ustawa wprowadza wiele pojęć, których nie definiuje; np. pojęcie mieszkańca nieruchomości, powierzchni lokalu, samej nieruchomości, a także gospodarstwa domowego. Wątpliwości może budzić, czy chodzi tylko o nieruchomości gruntowe, czy także o lokalowe w rozumieniu art. 46 k.c. Trudno stwierdzić sprzeczność aktu prawa miejscowego z niejasnym wzorcem ustawowym. Takie stanowisko zajmują także sądy administracyjne (np. WSA w Gliwicach w wyroku z 22 września 2009 r., IV SA/Gl 134/09). Ustawodawca daje radom gmin kompetencje m.in. do ustalania stawek opłaty oraz wzoru deklaracji. Wspomniane pojęcia są kluczowe w przypadku tych uchwał. Zawarte w ustawie upoważnienia do podejmowania uchwał w tych sprawach nie dają gminom możliwości ich doprecyzowania, co jest zresztą słuszne w przypadku podatków i opłat, do których ma zastosowanie Ordynacja podatkowa. Powinny być zawarte w ustawie. W tej sytuacji kolegium nie zakwestionowało uchwały miasta Wasilków, która różnicowała opłaty przy wyborze metody "od gospodarstwa domowego" także i z tego względu by nie blokować wejścia w życie systemu.