Konieczne są jasne wytyczne oraz szkolenia osób odpowiedzialnych

Samorządy mogą liczyć na wsparcie ze strony banków, które nie tylko udzielają im kredytów, ale również doradzają w procesie ubiegania się o dotacje unijne. Warto tym zależnościom poświęcić uwagę. Są one konsekwencją wielu działań i negocjacji jeszcze przed akcesją do Unii Europejskiej. Co więcej, pozwoliły wynegocjować okresy przejściowe i środki na wywiązanie się ze zobowiązań prawa unijnego.

Nasz kraj musiał wprowadzić szereg nowelizacji prawa, by polskie przepisy (ustawy), w tym prawo wykonawcze (rozporządzenia), pozwoliły na pełną realizację zobowiązań i dyrektyw unijnych. Realizację zobowiązań akcesyjnych widać najlepiej w miastach, w których prowadzi się inwestycje w gospodarkę wodno-ściekową. Jest to efekt przyjętych zobowiązań dotyczących wymagań Dyrektywy 91/271/EWG z 21 maja 1991 r. o oczyszczaniu ścieków komunalnych. W tym zakresie w Traktacie ustalono okresy przejściowe (dochodzenie do zrealizowania wymagań dyrektywy), nakładając m.in. obowiązek wyposażenia w sieci kanalizacyjne (osiągnięta zgodność z dyrektywą), zakończone oczyszczalniami ścieków:

● do 31 grudnia 2005 r. 674 aglomeracje, z których ładunki zanieczyszczeń biodegradowalnych stanowią 68,8 proc. całkowitego ładunku,

● do 31 grudnia 2010 r. 1069 aglomeracji, dające 86 proc. całkowitego ładunku,

● do 31 grudnia 2013 r. 1165 aglomeracji, dających 91 proc. całkowitego ładunku,

● do 31 grudnia 2015 r. 1378 aglomeracji, dających 100 proc. redukcji ładunków rozkładalnych biologicznie.

W celu realizacji tych zobowiązań sporządzono krajowy program oczyszczania ścieków komunalnych (KPOŚK). Realizacja KPOŚK wspierana była i jest znacznymi kwotami z Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. W obecnej perspektywie finansowej przewidziano w Programie Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko dofinansowanie zadań w gospodarce wodno-ściekowej na poziomie 3,3 mld euro. Znaczące kwoty na te cele przewidziały również władze samorządowe województw w programach regionalnych. KPOŚK jest realizowany, chociaż dla każdej z jednostek samorządu terytorialnego pojawia się problem znalezienia środków na współfinansowanie zadań. Często udziały własne są finansowane z kredytów.

Podobną drogę do „dyrektywy ściekowej” przeszły inne wymagania prawa unijnego. Można wymienić wiele uregulowań, z których znaczna część dotyczy jednostek samorządu terytorialnego. Mimo wszystko ciągle można odnieść wrażenie, że dominuje pogląd, iż zobowiązania podjęte w Traktacie są odpowiedzialnością państwa i rządu, a na realizację tych zobowiązań państwo i rząd otrzymały pieniądze pomocowe. Z drugiej strony cały system prawny związany z ochroną środowiska utrudnia realizację zamierzeń. Pokazuje to, że obok dostępnych (dużych, ale mimo wszystko ograniczonych) środków, konieczne są jasne wytyczne w działaniu oraz szkolenia osób odpowiedzialnych pośrednio za realizację zobowiązań wynikających z faktu akcesji do Unii Europejskiej.