Czas na lepszą komunikację publiczną

@RY1@i02/2009/240/i02.2009.240.092.002a.001.jpg@RY2@

Jarosław Kapsa, Urząd Miejski w Częstochowie

Jarosław Kapsa

Urząd Miejski w Częstochowie

Obowiązujące od kilku dni rozporządzenie 1370/2007 Rady i Parlamentu Europejskiego wyraźnie nakłada obowiązek rozdzielenie funkcji organizatora i wykonawcy usług przewozowych w komunikacji publicznej. Gmina staje się organizatorem bezpośrednio lub za pośrednictwem specjalnie powołanej jednostki. Jej zadaniem jest badanie potrzeb przewozowych, planowanie sieci, ogłaszanie zamówień na ich obsługę. Ponosić przy tym będzie koszt refundowania udzielonych ulg w taryfie opłat za przewóz oraz ewentualnych kosztów wyrównania strat z tytułu obsługi przewozów nierentownych. Prawo unijne dopuszcza różne, nie tylko poprzez zamówienie publiczne, formy wyłaniania przewoźnika do obsługi ustalonej przez gminę linii. Zasada wyboru nie może jednak oznaczać naruszenia równych szans konkurencji między podmiotami zajmującymi się transportem publicznym. Praktyczne wdrożenie tej zasady może jednak wyglądać w każdym mieście inaczej zgodnie z przyjętą lokalną polityką. Nie ma więc obligatoryjnego obowiązku, by gmina - organizator - miała obowiązek zlecania usług wyłącznie podmiotom zewnętrznym, eliminując należące do niej podmioty - komunalne spółki transportu miejskiego. Możliwa nawet i dopuszczalna jest forma ochrony własnego rynku, a więc powierzenie wykonawstwa tych usług tylko własnemu podmiotowi.

Można tu rozważyć dwie skrajne możliwości. Pierwsza - zakładająca, że gmina nie posiada albo likwiduje czy prywatyzuje posiadaną spółkę transportową. Powołany wówczas przez gminę podmiot organizator ustala linie, rozkłady jazdy, emituje i sprzedaje bilety, utrzymuje przystanki i inną infrastrukturę. Do obsługi wyznaczonych linii zgodnie z określonym rozkładem jazdy wybiera - w drodze przetargu - przewoźnika.

Ryzyko tej operacji wynika z dużych kosztów przejęcia przed stworzony przez gminę podmiot kosztów organizacji transportu, w tym sprzedaży biletów i kontrolowania posiadania ich przez pasażerów. Ryzykiem dodatkowym jest niepewność sytuacji na rynku wykonawców usług. Niewiele jest firm przygotowanych do obsługi transportu publicznego w dużych miastach. Może się zdarzyć sytuacja, że wykonawca jest lokalnym monopolistą w tym zakresie, a więc może dyktować wysokie ceny za świadczone usługi. Może także wystąpić niebezpieczeństwo wycofania się wykonawcy (upadłość, nieopłacalność itp. przyczyny) i wówczas mieszkańcy tracą możliwość dojazdu do pracy czy szkoły. Druga skrajność polega na tym, że gmina tworzy mały zespół przejmujący formalnie obowiązki organizatora. Wykonawstwo usług powierza swojej spółce transportu publicznego. Na podobnej zasadzie temu podmiotowi zleca także inne zadania, w tym planowanie linii i rozkładów, emisję i sprzedaż biletów itd. W efekcie w teorii wykonane zostanie zadanie wynikające z przepisów unijnych, ale w praktyce wszystko pozostanie bez zmian.

Dlatego właśnie samorządy powinny dostrzegać w rozporządzeniu 1370/2007 coś więcej niż tylko narzucony obowiązek do spełnienia. Z pewnością bowiem można uznać dwa twierdzenia. Po pierwsze - bez sprawnych systemów pasażerskiego transportu zbiorowego nie rozwiążemy problemów obsługi komunikacyjnej coraz bardziej zatłoczonych miast. Po drugie - w większości miast, w których należące do gminy podmioty są jednocześnie organizatorami i wykonawcami usług, usługi pasażerskiego transportu zbiorowego realizowane są fatalnie. Dlatego liczba osób korzystających z tramwaju czy autobusu maleje w dużym tempie. Obowiązek wdrożenia unijnego rozporządzenia trzeba zatem widzieć przez pryzmat powyższych twierdzeń. I wykorzystać to, by w sposób wyraźny poprawić usługi komunikacyjne.

ŁS