Kiedy gmina odpowiada za odśnieżanie dróg publicznych i chodników

Obowiązek utrzymania czystości i porządku na drogach publicznych należy do zarządu drogi. Tym samym dla określenia zakresu obowiązku i jego adresatów, o których mowa w wyżej wskazanym przepisie, istotne są dwa pojęcia, tj. droga publiczna oraz zarządca drogi, które to pojęcia znajdują swoje definicje w ustawie z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2007 r. nr 19, poz. 115 z późn. zm.) zwanej dalej u.od.p. Zgodnie z treścią art. 1 u.od.p. drogą publiczną jest droga zaliczona do jednej z kategorii dróg, z której może korzystać każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w ustawie lub innych przepisach szczególnych.

Do dróg gminnych zalicza się drogi o znaczeniu lokalnym niezaliczone do innych kategorii, stanowiące uzupełniającą sieć dróg służących miejscowym potrzebom, z wyłączeniem dróg wewnętrznych. Gminne drogi publiczne stanowią własność gminy. Jeżeli dana droga nie zostanie zaliczona do żadnej kategorii drogi publicznej (w szczególności jest drogą w osiedlach mieszkaniowych) to jest to droga wewnętrzna. Jej utrzymywanie (w tym odśnieżenie) należy do zarządcy terenu, na którym jest zlokalizowana droga, a w przypadku jego braku - do właściciela tego terenu. Adresatem obowiązków, o których mowa w art. 5 ust. 4 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2005 r. nr 236, poz. 2008 z późn. zm.) zwanej dalej u.o.c.ip. jest zarząd drogi.

Zarządem drogi jest jednostka organizacyjna utworzona odpowiednio przez sejmik województwa, radę powiatu lub radę gminy, przy pomocy której zarządca drogi wykonuje swoje obowiązki w stosunku do dróg publicznych, w tym również jej odśnieżania. Jeżeli zarząd nie zostanie utworzony, to zadania zarządu drogi wykonuje zarządca drogi. Zarządcą dróg gminnych jest wójt (burmistrz, prezydent miasta). Przy czym zgodnie z treścią art. 19 ust. 5 u.od.p. w granicach miast na prawach powiatu zarządcą wszystkich dróg publicznych, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, jest prezydent miasta.

Chodnik jest częścią drogi przeznaczonej dla ruchu pieszych. W związku z tym obowiązek jego odśnieżania powinien spoczywać na zarządzie drogi, a w razie jego niepowołania przez radę gminy, na wójcie (burmistrzu, prezydencie) jako zarządcy drogi. Z kolei zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 4 u.o.c.ip., właściciele nieruchomości mają obowiązek zapewniać utrzymanie czystości i porządku przez uprzątnięcie błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z chodników, położonych wzdłuż nieruchomości, przy czym za taki chodnik uznaje się wydzieloną część drogi publicznej służącą dla ruchu pieszego położoną bezpośrednio przy granicy nieruchomości. Tym samym obowiązek odśnieżania chodników będących częścią gminnej drogi publicznej położonych bezpośrednio przy granicy danej nieruchomości spoczywa na właścicielu tej nieruchomości.

Przepisy przewidują tutaj dodatkowo dwa wyjątki. Artykuł 5 ust. 4 pkt 3 u.o.c.ip. stanowi, że zarząd drogi jest zobowiązany do uprzątnięcia i pozbycia się błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z chodników, w wypadku gdy jest na nich dopuszczony postój lub parkowanie pojazdów samochodowych, za który zarząd drogi pobiera opłaty. Natomiast w myśl art. 5 ust. 5 u.o.c.ip. w przypadku chodników, na których jest dopuszczony płatny postój lub parkowanie pojazdów samochodowych i opłaty pobiera nie zarząd drogi, lecz gmina, to wtedy ona będzie miała obowiązek utrzymania chodnika.

Kryteriami, jakie powinny być brane pod uwagę przy wyborze przez gminę wykonawcy usługi odśnieżania, są przede wszystkim cena usługi oraz rzetelność wykonawcy w zakresie realizacji usługi odśnieżania. Przy czym nie można w tym wypadku udzielić jednoznacznej odpowiedzi, która forma realizacji usługi odśnieżania jest korzystniejsza. Każda gmina działa w określonych okolicznościach faktycznych, które decydują o wyborze zasad świadczenia usługi odśnieżania publicznych dróg gminnych. Trzeba również pamiętać, iż przy wyborze wykonawcy usługi odśnieżania gminnych dróg publicznych jednostka samorządu zobowiązana będzie najczęściej do stosowania właściwych przepisów ustawy o zamówieniach publicznych.

Przede wszystkim należy wskazać, iż zgodnie z art. 3 ust. 1 u.o.c.ip. utrzymanie czystości i porządku w gminach należy do obowiązkowych zadań własnych gminy. Artyku 7 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.) wskazuje, że ustawy określają, które zadania własne gminy mają charakter obowiązkowy. Taką ustawą jest właśnie ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Oznacza to, że gmina nie może zaniechać wykonywania ustawowego obowiązku w zakresie odśnieżania gminnych dróg publicznych. Zgodnie z art. 10 ust. 2 u.o.c.ip., kto nie wykonuje obowiązków wymienionych w art. 5 ust. 1, podlega karze grzywny. Wprawdzie przepis dotyczy właścicieli nieruchomości, ale nie może budzić wątpliwości, iż obowiązek utrzymania czystości i porządku na drogach publicznych dotyczy zarządców dróg. W konsekwencji w wypadku naruszenia obowiązku utrzymania czystości lub porządku na gminnej drodze publicznej zarząd drogi popełnia wykroczenie. Przy czym ze względu na to, że obowiązek ten ciąży na zarządzie drogi jako jednostce organizacyjnej, odpowiedzialny za wykroczenie będzie wyznaczony pracownik zarządcy drogi odpowiedzialny za realizację tego obowiązku.

Nadzór nad realizacją odśnieżania sprawuje wójt, burmistrz lub prezydent miasta. W przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązku wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku, która podlega wykonaniu w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Już tylko na marginesie należy wskazać, iż ustawa o samorządzie gminnym zawiera postanowienia związane z nadzorem nad działalnością gminy, w tym dotyczące uprawnień organów nadzorczych w związku z naruszeniem przez poszczególne organy gminy obowiązków wynikających z właściwych ustaw.

Oczywiście gmina jako jednostka samorządu terytorialnego ponosi odpowiedzialność za szkody powstałe w wyniku naruszenia obowiązków wynikających z ustawy o samorządzie gminnym i ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminie. Obowiązek naprawienia szkody przez gminę w wypadku naruszenia przepisów ustaw, o których mowa w zdaniu poprzednim wynikać będzie najczęściej z właściwych przepisów tytułu VI - czyny niedozwolone księgi III kodeksu cywilnego.

@RY1@i02/2010/018/i02.2010.018.092.010a.001.jpg@RY2@

Mariusz Kozikowski, radca prawny z Kancelarii Radców Prawnych Kozikowski Kaszewski i Wspólnicy

Rozmawiał Adam Makosz