Wyznaczając stawki opłat za usługi, gmina musi przestrzegać praw konsumentów

Jednostka samorządu terytorialnego nie zawsze występuje wobec mieszkańców z pozycji organu administracji publicznej. W części spraw relacja ta może opierać się na schemacie dostawca dóbr i usług–konsument, co rodzi konsekwencje po stronie podmiotu publicznego w postaci określonych obowiązków.

Obywatel vs urząd

Teoretycznie sprawa wydaje się prosta. Co do zasady w świetle art. 221 kodeksu cywilnego za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Z kolei zgodnie z art. 431 k.c. przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, ale mająca zdolność prawną, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Literalnie ujmując, osoba fizyczna zyskuje status konsumenta jedynie w relacjach z przedsiębiorcą. Tymczasem jednostka samorządu terytorialnego w ujęciu formalnym nie jest przedsiębiorcą, czego potwierdzeniem jest chociażby brak wpisu w rejestrach grupujących informacje o tego typu podmiotach. W praktyce w orzecznictwie w sprawach konsumenckich stosuje się jednak ocenę statusu przedsiębiorcy w ujęciu funkcjonalnym, a nie formalnym. Jeżeli więc jednostce samorządu terytorialnego da się przypisać działalność charakterystyczną dla tych, które na rynku podejmują przedsiębiorcy, to w świetle przepisów o ochronie konsumentów należy gminę, powiat czy województwo traktować właśnie jako przedsiębiorcę, mimo że formalnie nim nie jest. Co więcej, do takiej działalności można zaliczyć również taką, którą jednostka samorządu terytorialnego podejmuje w związku z realizacją zadań własnych.