SONDA. Co się nie podoba w oświadczeniach, co trzeba zmienić

●

Pomimo że obowiązek składania oświadczeń majątkowych istnieje od 2003 r., do chwili obecnej nie został określony jeden obowiązujący wzorzec prawidłowo wypełnionego oświadczenia. Wypełnienie oświadczenia majątkowego co roku nastręcza trudności - druk jest mało precyzyjny i brak jest szczegółowych zasad wypełniania. Nadal są różne interpretacje przy pkt VIII dotyczącym uzyskanych dochodów, czy należy podawać łączną sumę dochodu, czy należy ją rozbijać na źródła tego dochodu, np. ze stosunku pracy, z tytułu umów-zleceń lub o dzieło itp. Ten obowiązek nie powinien dotyczyć członków ich rodzin, np. wykazywania dochodu małżonka. Jest to nadmierna ingerencja w ich prywatność. Wątpliwości dotyczą również oświadczeń majątkowych składanych przez kierowników powiatowych służb i inspekcji, np. powiatowego inspektora nadzoru budowlanego i państwowego powiatowego inspektora sanitarnego. Składanie oświadczeń majątkowych przez osoby zobowiązane, jak i ich ocena przez obywateli budzi negatywne nastawienie i emocje. Składanie oświadczeń majątkowych jest jednym z czynników odstraszających wysoko kwalifikowanych pracowników, potencjalnych kandydatów do pracy w jednostkach samorządu terytorialnego. Osoby takie, ze względu na konieczność ujawnienia informacji o majątku, nie tylko swoim, często nie korzystają z ofert pracy w samorządzie.

●

Formularze mogą być szczegółowe, ale nie powinny być publikowane. Oświadczenia majątkowe, zdaniem władz Gniezna, powinny być podawane wyłącznie do wiadomości urzędu skarbowego i odpowiednich służb, a nie do publicznej wiadomości (zwłaszcza że wysokości zarobków prezydentów czy radnych są jawne). Podawanie treści oświadczeń do publicznej wiadomości może być niebezpieczne, zwłaszcza w małych miastach (w takich sytuacjach łatwo ustalić np. adres zamieszkania). Istnieje też duże prawdopodobieństwo pomyłki, zwłaszcza przy wycenie majątku, szczególnie nieruchomości, mebli, biżuterii itp. Zdaniem władz Gniezna sankcje są często zbyt wysokie (np. utrata stanowiska za to, że oświadczenie nie zostało złożone w terminie).

●

Problemem jest sposób i charakter wzywania do złożenia wyjaśnień, korekt do oświadczeń. Kto ma prawo do wzywania w sytuacji zauważonych błędów podczas analiz oświadczeń, urząd skarbowy czy wojewoda, skoro ustawy samorządowe nie przewidują uprawnień kontrolnych dla wojewodów? We wzorach formularzy warto zmienić kwotę 10 tys. na 20 tys. w zakresie zasobów pieniężnych, składników mienia ruchomego, wszelkich zobowiązań pieniężnych i innych praw majątkowych. Oświadczenie warto rozszerzyć o punkt dotyczący np. sprzedaży ruchomości bądź nieruchomości, co spowoduje przejrzystość i porównywalność danych zgromadzonych u wojewody z informacjami w urzędach skarbowych.

●

Należy doprecyzować, kto podlega obowiązkowi składania oświadczeń majątkowych. Potrzebny jest konkretny katalog stanowisk, funkcji, gdyż nadal są liczne wątpliwości, czy np. powiatowy inspektor nadzoru budowlanego podlega takiemu obowiązkowi. Rozwiązaniem mogłoby być przyjęcie kompleksowej i jednolitej regulacji prawnej - jednej ustawy dla wszystkich zobowiązanych do składania oświadczeń majątkowych, zamiast obecnej regulacji w wielu ustawach. W zakresie treści oświadczeń zasadne byłoby zunifikowanie ich treści, a najlepszym rozwiązaniem doprowadzenie do tego, aby był jeden wzór, bo dlaczego np. radny rady powiatu będący członkiem zarządu musi składać oświadczenia na dwóch różnych drukach (jedno jako radny, a drugie według innego wzoru jako członek zarządu). Ponadto zasadne jest doprecyzowanie pojęć zawartych w treści oświadczeń, np. powierzchnia budynku ma być podana w metrach kwadratowych, ale czy należy podać powierzchnię użytkową, czy zabudowy, czy też inną. Dokładnie należy wyjaśnić kwestie podawania dochodów, zasobów pieniężnych współmałżonków przy braku rozdzielności majątkowej.

●

Najczęściej popełnianym błędem jest nieprawidłowe wypełnienie w punkcie VIII formularza, w którym należy wpisać wszystkie dochody uzyskiwane przez wypełniającego oświadczenie, a nie jak wynika to z przepisu "inne" dochody, ponieważ taki zapis sugeruje, że należy uwzględnić tylko te, które uzyskano poza aktualnym miejscem pracy, czyli poza tym, w którym powstał obowiązek złożenia oświadczenia majątkowego.

●

Część "zasoby pieniężne" w ogóle nie definiuje minimalnego progu wysokości zgromadzonych środków pieniężnych, czy to w walucie polskiej, czy też obcej, jakie należy ujawnić. Stąd też bardzo często dochodzi do sytuacji, że poszczególne osoby, wypełniając oświadczenie majątkowe, umieszczają tutaj zapis "nie dotyczy", sugerując tym samym, iż nie posiadają żadnych oszczędności. Urzędy skarbowe stoją na stanowisku, że powinno się wpisywać przynajmniej to, co się ma w danym dniu w przysłowiowym portfelu, jeśli nie posiada się żadnych innych oszczędności.

●

W bardzo wielu przypadkach niemożliwy do zrealizowania jest termin złożenia końcowego oświadczenia majątkowego w dniu odwołania ze stanowiska lub rozwiązania umowy o pracę, jak to stanowi art. 24h ust. 5 ustawy o samorządzie gminnym. Ustawa powinna dawać możliwość złożenia tego oświadczenia np. w terminie 7 dni, według stanu na dzień odwołania, cofnięcia lub wygaśnięcia upoważnienia do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu wójta, bądź rozwiązania umowy o pracę. Nie zostały doprecyzowane w ustawie zapisy dotyczące osób wydających decyzje administracyjne w imieniu wójta, bowiem poza tym, że ustawa obliguje te osoby do składania oświadczeń, to nie precyzuje np. terminów składania przez nie oświadczeń pierwszych i końcowych.