Jak przebiega postępowanie przygotowawcze prowadzone przez urząd skarbowy

doradca podatkowy, Rödl & Partner

@RY1@i02/2010/133/i02.2010.133.086.010b.001.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

dr Krzysztof Biernacki, doradca podatkowy, Rödl & Partner

Celem postępowania przygotowawczego jest ustalenie, czy został popełniony czyn zabroniony, oraz wykrycie i ujęcie sprawcy przestępstwa lub wykroczenia skarbowego. W tym ujęciu można mówić o postępowaniu w sprawie. Takie postępowanie toczy się w odniesieniu do popełnionego czynu zabronionego oraz o postępowaniu w stosunku do osoby, na którym to etapie zindywidualizowany został podejrzany popełnienia takiego czynu. Przejście z pierwszej fazy do drugiej następuje w formie przedstawienia zarzutów, które z kolei prowadzić będą do sformułowania aktu oskarżenia.

Postępowanie przygotowawcze wszczyna się, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego. Najczęściej zaistnienie takiego podejrzenia będzie efektem zawiadomienia o przestępstwie bądź analizą informacji własnych organu podatkowego. Czasami przed jego podjęciem organ podatkowy może przeprowadzić czynności sprawdzające, które pozwalają na weryfikację zasadności jego wszczęcia. Prowadzić one mogą do zaniechania podjęcia takiego postępowania w sytuacji np. złożenia przez podatnika tzw. czynnego żalu na podstawie art. 16 kodeksu karnego skarbowego.

Samo postępowanie przygotowawcze sprowadza się w praktyce do zebrania materiału dowodowego, w oparciu o który sporządzany będzie akt oskarżenia. Stanowi ono zatem etap przejściowy pomiędzy wykryciem czynu zabronionego a sądowym etapem postępowania związanego z ukaraniem sprawcy. W obecnym modelu postępowania karnego skarbowego przyjmuje się bowiem zasadę, że ukarać sprawcę może wyłącznie niezawisły sąd, a nie organ finansowy prowadzący takie postępowanie. W tym ujęciu organ finansowy prowadzący postępowanie przygotowawcze, np. urząd skarbowy, może być postrzegany jako prokurator w postępowaniu karnym.

Postępowanie przygotowawcze prowadzi się bądź w formie dochodzenia, bądź śledztwa. Zasadą jest, że podstawową formą jest dochodzenie, natomiast śledztwo stosuje się do enumeratywnie wymienionych przypadków (por. art. 151a oraz art. 151b k.k.s.). Co do zasady, postępowanie przygotowawcze ma formę dochodzenia w sprawach o wykroczenia skarbowe, aczkolwiek organ prowadzący postępowanie może zarządzić prowadzenie śledztwa ze względu na zawiłość sprawy. Różnica pomiędzy śledztwem a dochodzeniem dotyczy głównie formalizmu procesowego związanego z określonym postępowaniem. Okres trwania postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe ograniczony został maksymalnie do trzech miesięcy, choć przepisy przewidują możliwość jego przedłużenia nawet na czas nieokreślony, ale tylko przez prokuratora. Postępowanie to powinno zakończyć się wniesieniem aktu oskarżenia, choć w praktyce istnieją przypadki ukarania sprawcy w innej formie niż wyrok sądu. Najpopularniejszym przykładem w praktyce jest mandat karny skarbowy. Postępowanie to może również zostać umorzone ze względu np. na niewykrycie sprawcy lub brak popełnienia czynu zabronionego. Umorzenie postępowania może mieć także charakter warunkowy i stanowi wówczas jeden ze środków poddania sprawy próbie, przy jednoczesnym odstąpieniu od wszczęcia postępowania sądowego.

Wszystkie czynności organu podatkowego w postępowaniu przygotowawczym są przedmiotem nadzoru. Najczęściej realizuje się on w formie zażaleń składanych przez strony. Jest to istotne szczególnie dla osoby podejrzanej, która w ten sposób może realizować swoje uprawnienia procesowe związane z ochroną jej praw i wolności.

mgm

Art. 150 - 156 ustawy z 10 września 1999 r. kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 111, poz. 765 z późn. zm.).