Jak pokrzywdzony przestępstwem może uzyskać 12 tys. rekompenaty zł od państwa

O państwową kompensatę w wysokości wynoszącej do 12 tys. zł mogą się ubiegać osoby fizyczne, które na skutek przestępstwa doznały naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia określonych w art. 156 par. 1 lub art. 157 par. 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. Chodzi tutaj przede wszystkim o ofiary przestępstw popełnionych z użyciem przemocy, takich jak rozboje, pobicia czy wypadki drogowe, których wynikiem jest ciężkie kalectwo lub średni uszczerbek na zdrowiu trwający powyżej 7 dni. Jeżeli pokrzywdzony zmarł na skutek przestępstwa, wniosek o kompensatę może złożyć osoba najbliższa. Uprawnionym jest w takim przypadku małżonek lub osoba pozostająca z ofiarą we wspólnym pożyciu, wstępny, zstępny, osoba pozostającą w stosunku przysposobienia. Bliscy mogą się ubiegać o pieniądze od państwa, jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa pozostawały na utrzymaniu ofiary, która poniosła śmierć.

Kompensata może być przyznana w kwocie pokrywającej utracone zarobki i inne środki utrzymania ofiary przestępstwa. W przypadku śmierci pokrzywdzonego może ona obejmować koszty związane z pogrzebem. Od 12 czerwca 2009 r. może ona pokrywać ponadto koszty związane z leczeniem i rehabilitacją. Zwrot przysługuje tylko wtedy, gdy wydatki lub straty są skutkiem popełnienia przestępstwa. W ubiegłych latach przyznawane kompensaty kształtowały się średnio na poziomie 6 tys. zł.

Sąd może przyznać kompensatę wtedy, gdy przestępstwo zostało popełnione na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i to w dodatku na szkodę osoby mającej obywatelstwo polskie lub obywatelstwo innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Trzeba pamiętać, że do pokrycia wszelkich szkód, jakie powstały w wyniku przestępstwa zobowiązany jest w pierwszej kolejności jego sprawca. Przepisy pozwalają sądom na przyznanie świadczenia jedynie wówczas i w takiej wysokości, w jakiej osoba uprawniona nie może uzyskać pokrycia utraconych zarobków, innych środków utrzymania lub kosztów od sprawcy lub sprawców przestępstwa. Państwo nie wypłaci także kompensaty, jeżeli pokrzywdzony uzyskał pełne odszkodowanie z tytułu ubezpieczenia, ze środków pomocy społecznej albo z innego źródła lub tytułu prawnego. Złożenie wniosku o kompensatę jest możliwe niezależnie od tego, czy sprawca lub sprawcy przestępstwa zostali wykryci, oskarżeni lub skazani.

Pokrzywdzony może złożyć wniosek o kompensatę, jeżeli czyn był w ogóle przedmiotem postępowania karnego i istnieją dowody na popełnione przestępstwa. Sąd przyznaje ją, jeżeli wszczęto postępowanie karne albo odmówiono jego wszczęcia z przyczyn przewidzianych w art. 17 par. 1 pkt 4, 5, 8, 10 i 11 kodeksu postępowania karnego. Chodzi o sytuacje, gdy sprawca nie podlega karze (np. z uwagi na niepoczytalność), orzecznictwu sądów polskich lub brakuje wymaganego zezwolenia na ściganie lub wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej. Kompensaty nie przyznaje się pomimo wszczęcia postępowania karnego, jeżeli zostało ono następnie umorzone, m.in. z powodu braku dowodów na popełnienie przestępstwa, znikomej społecznej szkodliwości czynu albo tego, że nie zawiera on znamion przestępstwa. Podobnie będzie w przypadku, gdy wydano wyrok uniewinniający w stosunku do sprawcy.

Organem właściwym w sprawach o przyznanie kompensaty jest sąd rejonowy miejsca zamieszkania osoby uprawnionej. Jeżeli nie można ustalić miejsca zamieszkania takiej osoby, właściwy będzie sąd, w którego okręgu popełniono przestępstwo, lub ostatecznie sąd właściwy dla dzielnicy Śródmieście miasta stołecznego Warszawy.

@RY1@i02/2011/008/i02.2011.008.183.0014.001.jpg@RY2@

Wzór wniosku o przyznanie kompensaty

Kompensatę przyznaje się wyłącznie na wniosek osoby uprawnionej lub prokuratora. Możliwość jego złożenia jest ograniczona w czasie. Należy to zrobić w terminie 2 lat od dnia popełnienia przestępstwa pod rygorem wygaśnięcia uprawnienia do żądania kompensaty.

Jeżeli o kompensatę ubiega się osoba najbliższa, ma ona obowiązek dołączyć do wniosku dokumenty potwierdzające pozostawanie w czasie popełnienia przestępstwa stanowiącego podstawę wniosku na utrzymaniu ofiary, która na skutek tego przestępstwa poniosła śmierć. Wniosek oraz dołączone do niego dokumenty nie wymagają legalizacji ani żadnej innej równoważnej czynności.

Wniosek trzeba złożyć na formularzu, którego wzór określił rozporządzeniem minister sprawiedliwości.

Przepisy o trybie przyznawania kompensaty przewidują, że osoby chcące się ubiegać o takie świadczenie pieniężne mogą skorzystać ze wsparcia tzw. organu pomocniczego. Jest nim prokurator okręgowy, w którego okręgu osoba uprawniona ma miejsce zamieszkania lub pobytu. Zadaniem organu pomocniczego jest udzielanie osobie uprawnionej niezbędnych informacji w zakresie możliwości i warunków ubiegania się o kompensatę przyznawaną przez sąd. Prokurator udostępnia wzór formularza wniosku o przyznanie kompensaty oraz udziela, na żądanie osoby uprawnionej, ogólnej pomocy i informacji co do sposobu wypełnienia wniosku.

Wniosek o kompensatę trzeba złożyć do sądu na piśmie i powinien on zawierać dane osoby uprawnionej (jest to ofiara lub osoba dla niej najbliższa), takie jak jej imię, nazwisko, obywatelstwo i adres. We wniosku muszą się znaleźć informacje na temat stanu rodzinnego oraz rodzaju i wysokości poniesionych kosztów oraz utraconych zarobków lub innych środków utrzymania. Należy ponadto wskazać miejsce i datę popełnienia przestępstwa stanowiącego podstawę ubiegania się o kompensatę i jego zwięzły opis z podaniem skutków. W piśmie musi się znaleźć także oświadczenie osoby uprawnionej, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, o nieuzyskaniu odszkodowania lub świadczenia z innych źródeł lub tytułów oraz oświadczenie o znajomości obowiązków związanych z przypadkami, gdzie konieczny jest zwrot kompensaty. Do wniosku o kompensatę koniecznie trzeba dołączyć odpisy odpowiednich orzeczeń wydanych w postępowaniu karnym, odpisy zaświadczeń lekarskich lub opinii biegłego dotyczących doznania przez ofiarę uszczerbku na zdrowiu oraz inne dokumenty potwierdzające informacje zawarte we wniosku.

Udziela on również osobie ubiegającej się o przyznanie kompensaty w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej niezbędnych informacji w zakresie możliwości i warunków ubiegania się o kompensatę przyznawaną przez organy orzekające w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej, gdy przestępstwo zostało popełnione na terytorium tych państw, udostępnia on odpowiedni wzór formularza wniosku oraz udziela, na żądanie tej osoby, ogólnej pomocy i informacji co do sposobu wypełnienia wniosku.

Świadczenie pieniężne jest przyznawane przez sąd rejonowy, który wydał orzeczenie o przyznaniu kompensaty. Organ orzekający musi przekazać środki w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia. Wypłata następuje z konta budżetu państwa.

Z uwagi na to, że kompensata może zostać wypłacona przed uprawomocnieniem się orzeczenia dotyczącego przestępstwa i przestępcy, którego ofiarą był pokrzywdzony, uprawniony do kompensaty musi się liczyć z przypadkami, kiedy będzie musiał zwrócić otrzymane pieniądze. Zgodnie z ustawą jest to konieczne, gdy umorzono postępowanie karne z przyczyn, które nie pozwalają na przyznanie kompensaty, bądź wydano wyrok uniewinniający.

Istotne jest tutaj, że pokrzywdzony nie musi sam kontrolować wyniku sprawy. Niezwłocznie po uprawomocnieniu się orzeczenia o umorzeniu postępowania karnego bądź wyroku uniewinniającego osobę taką musi zawiadomić prokurator. Ofiara przestępstwa ma obowiązek zwrotu kompensaty w terminie 30 dni od dnia otrzymania zawiadomienia. Pieniądze zwraca się do sądu, który wydał orzeczenie o przyznaniu kompensaty. Jeśli nie nastąpi to w terminie, Skarbowi Państwa przysługuje w stosunku do osoby uprawnionej roszczenie o zwrot wypłaconych środków, co wiąże się ostatecznie z procesem sądowym przeciwko pokrzywdzonemu lub osobie dla niego najbliższej.

Państwo nie może bezgranicznie odpowiadać za skutki działań przestępców. Dlatego też w razie przyznania osobie uprawnionej kompensaty Skarb Państwa ma roszczenie zwrotne do sprawcy lub sprawców przestępstwa, na skutek którego ofiara poniosła śmierć albo doznała naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia. Powództwo dotyczące roszczeń wytacza w postępowaniu cywilnym prokurator.

Organem właściwym w sprawach o przyznanie państwowej kompensaty jest sąd rejonowy miejsca zamieszkania osoby pokrzywdzonej przestępstwem lub bliskiego, który może złożyć wniosek

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Ustawa z 7 lipca 2005 r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych przestępstw (Dz.U. z 2005 r. nr 169, poz. 1415 z późn. zm.).