Prokuratorzy czekają z oskarżaniem

Prokurator ma obowiązek pozyskać informacje o źródłach dochodu oskarżonego na podstawie aktualnych danych, znajdujących się w specjalnym systemie (zob. grafika). Taki wymóg nakłada na oskarżycieli nowelizacja k.p.k., która obowiązuje od początku lipca. Informacja o sytuacji majątkowej podsądnego to obligatoryjna część aktu oskarżenia. Bez niej podlega on zwrotowi.

- Wydaje się, że Andrzej Seremet winien zwołać konferencję prasową i poinformować opinię publiczną, dlaczego prokuratura i sądy karne nie będą mogły wykonywać swojej podstawowej działalności w sferze oskarżania - uważa Jacek Skała, przewodniczący Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP.

Szczytny cel

Informacja o sytuacji finansowej oskarżonego miała w założeniu ułatwić sądom orzekanie grzywien, które od lipca mają odgrywać większą rolę.

- W pierwszych dniach lipca skierowaliśmy wnioski o uzyskanie informacji w trybie art. 213 par. 1a k.p.k. Za pomocą systemu MF możliwe jest jednak uzyskiwanie danych o stanie majątkowym oskarżonego do 2013 r. - relacjonuje prokurator Skała.

Na dowód przedstawia pismo, jakie dotarło do prokuratorów w rejonach: "Aktualnie system zawiera dane ze złożonych zeznań rocznych za rok 2013. Kolejne zasilenie danymi, obejmującymi rok 2014, planowane jest na początku sierpnia 2015. Przyjęty termin wynika z zapisów ustawowych - organ podatkowy ma 3 miesiące od daty złożenia deklaracji na jej obsługę i zwrot kwoty nadpłaty wykazanej w deklaracji PIT". Niepokojące informacje potwierdza Ministerstwo Finansów.

- Kompletne dane za 2014 r. będą dostępne w sierpniu. Wynika to z konieczności ich zebrania i przetworzenia ze wszystkich urzędów skarbowych w Polsce. Taki cykl będzie zachowany także w kolejnych latach - odpowiada biuro prasowe MF.

Problem w tym, że historyczne dane o stanie majątkowym oskarżonych nie mają dla śledczych większej wartości.

- Informacja np. z 2012 r. czy 2013 r. jest zupełnie bezużyteczna z punktu widzenia decyzji sądu w zakresie wymiaru kary grzywny czy też zakresu obowiązku naprawienia szkody - uważa Tomasz Salwa, prokurator z Prokuratury Rejonowej Wrocław-Krzyki Wschód.

- Jeśli rzeczywiście prokuratorzy mają kłopot z uzyskaniem informacji o aktualnym stanie majątkowym oskarżonego, to rodzi się pewien problem. Dane za 2013 r. trudno uznać za aktualne. W takiej sytuacji przewodniczący może zwrócić akt oskarżenia jako zawierający braki formalne - uważa sędzia Barbara Zawisza, wiceprezes Stowarzyszenia Sędziów Polskich "Iustitia".

Dlatego prokuratorzy wolą wstrzymać się na razie z wysyłką aktów oskarżenia.

- Brak aktualnej informacji wymaganej w art. 213 par. 1 k.p.k. uniemożliwia oskarżanie, bo oznacza dla prokuratora zwrot formalny aktu oskarżenia - uważa prokurator Tomasz Salwa.

Liberalna wykładnia

Innego zdania jest jednak współautor reformy k.p.k.

- Gdy mowa o "aktualnych informacjach", chodzi o te, które dostępne są w wersji do zdobycia za pomocą systemu MF - mówi prof. Michał Królikowski, były wiceminister sprawiedliwości, adwokat.

Podobnie rozumuje Prokuratura Generalna.

- Na pytanie, dlaczego można uzyskiwać dane za rok 2013, a późniejszych nie, musi odpowiedzieć Ministerstwo Sprawiedliwości i Ministerstwo Finansów. Zadaniem PG było zapewnienie dostępu do systemu informacji i to zostało zrealizowane. Wydaje mi się, że prokuratorzy powinni załączać dane, które były możliwe do uzyskania - potwierdza prokurator Maciej Kujawski z PG.

Tłumaczy, że pozyskiwanie danych jest możliwe dwiema ścieżkami: poprzez moduł Deklaracje, który zapewnia połączenie z systemem ministra finansów, albo poprzez skrzynki ePUAP. Jak podaje, w tej chwili jest już 136 użytkowników aplikacji uprawnionych do korzystania z modułu Deklaracje. W ciągu pierwszego tygodnia lipca tą drogą wysłanych zostało do systemu Ministerstwa Finansów już 95 zapytań o dochody oskarżonych.

- Oczywiście można się spodziewać cudownej interpretacji, że nie szkodzi, iż nie ma aktualnej informacji, i należy wysyłać akty oskarżenia z nieaktualnymi danymi. Fakty są jednak takie, że prokuratorzy są niezależni i nie można ich zmusić do ewidentnego łamania prawa - wskazuje prokurator Skała.

Spadające sprawy

Z niektórych sądów docierają jednak bardziej niepokojące informacje. Zdarza się, że sądy również w starych sprawach przed rozstrzygnięciem co do kary domagają się - na mocy nowych przepisów - aktualnej informacji o stanie majątkowym oskarżonego. A w przypadku jej braku sprawy spadają z wokand.

- Do tych, które wpłynęły do sądu z aktem oskarżenia przed 1 lipca, stosuje się stare przepisy co do formy i trybu postępowania. W pozostałym zakresie nowe regulacje dotyczą jednak starych spraw, o ile ustawodawca wprost nie wskazał w przepisach wprowadzających enumeratywnie, że jakichś przepisów się nie stosuje - tłumaczy prokurator Grzegorz Kiec, prezes Stowarzyszenia Prokuratorów Rzeczypospolitej Polskiej.

Jak mówi, na tej podstawie niektóre sądy domagają się informacji, o której mowa w art. 213 par. 1a k.p.k.

- Taka linia orzecznicza została przyjęta choćby w Sądzie Rejonowym Warszawa-Wola. Sąd uznaje, że bez tych danych nie może orzekać o karach finansowych, na które nowy k.k. kładzie nacisk - wskazuje prokurator Kiec.

I dodaje, że nawet jeśli sąd nie żąda takiej informacji, to zapewne dlatego, że jej brak nie może być podstawą do uchylenia wyroku. Ale nie jest to prawidłowe postępowanie.

- Oczywiście nowy art. 213 par. 1a dotyczy aktów oskarżenia wysyłanych po 1 lipca, ale w toczących się sprawach sąd, decydując o wymiarze kary, również ma prawo zażądać takich danych - przyznaje Małgorzata Bednarek, prezes Stowarzyszenia Prokuratorów "Ad Vocem".

@RY1@i02/2015/133/i02.2015.133.18300100b.802.jpg@RY2@

Nowy obowiązkowy załącznik da aktu oskarżenia

Ewa Ivanova

ewa.ivanova@infor.pl