Likwidator ponosi odpowiedzialność jak członek zarządu

Odpowiedzialność przewidzianą w art. 299 kodeksu spółek handlowych ponosi także likwidator spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.

Rzecznik praw obywatelskich - w związku z ujawnionymi rozbieżnościami w orzecznictwie sądowym - przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne: czy likwidator spółki z o.o. ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 299 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych. Z brzmienia tego przepisu wynika wprost odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o. za jej zobowiązania, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna. W art. 299 k.s.h. nie są wymienieni likwidatorzy. Tymczasem art. 280 k.s.h. nakazuje do likwidatorów stosować przepisy dotyczące członków zarządu, chyba że przepisy rozdziału o rozwiązaniu i likwidacji spółki stanowią inaczej. Zdaniem rzecznika odesłanie zawarte w art. 280 k.s.h. obejmuje także art. 299 k.s.h.

Sąd Najwyższy uznał, że odpowiedzialność likwidatorów wynika z istoty funkcjonowania spółki w likwidacji. Jest ona przedłużeniem spółki działającej sprzed wszczęcia postępowania likwidacyjnego, tyle że z odmiennymi celami (likwidacyjnymi). Taka też, w odróżnieniu od członków zarządu jest funkcja likwidatorów, mimo że z reguły są to te same osoby. Za przekonujące uznał SN argumenty orzecznictwa i doktryny, postrzegające likwidatorów jako osoby bliskie pozycji członków zarządu spółki, tylko inaczej usytuowane. Ustawowe zadania likwidatorów i członków zarządu nie uzasadniają rozdzielania istoty ich odpowiedzialności wobec wierzycieli spółki.

Zdaniem SN - podstawowe znaczenie dla argumentacji uzasadniającej objęcie likwidatorów odpowiedzialnością przewidzianą w art. 299 k.s.h. ma art. 280 k.s.h., który wyraźnie stanowi o zastosowaniu przepisów o zarządzie do likwidatorów. Nie jest zasadne wywodzenie z treści tego przepisu, że dotyczy on tylko działu k.s.h. o rozwiązaniu i likwidacji spółki z o.o. Ma on zastosowanie wprost we wszystkich sytuacjach dotyczących likwidatorów, odnoszących się w k.s.h. do spółki z o.o.

SN podkreślił, że według brzmienia nieobowiązującego już art. 269 k.h. (poprzednika art. 280 k.s.h.) - likwidatorzy co do swych uprawnień i obowiązków podlegali przepisom działu niniejszego, przewidzianym dla zarządu spółki. Odesłanie było zatem do działu 11 w księdze pierwszej kodeksu handlowego, a więc do ogółu przepisów o spółce z o.o. Było to odesłanie również do art. 298 k.h. (poprzednika art. 299 k.s.h.). Jak podniesiono w uzasadnieniu uchwały SN z 28 lutego 2008 r., III CZP 143/07, sformułowanie przepisów kodeksu handlowego, w których, jak obecnie, obok członków władz spółki pojawiał się likwidator nie dawało powodu do podmiotowego ograniczenia odpowiedzialności uregulowanej w art. 298 k.h. przez wyłączenie z niej likwidatorów. Na gruncie tamtych przepisów, w orzeczeniu Sądu Najwyższego z 7 maja 1948 r., C I 584/46 (OSN 1949, nr 1, poz. 24) stwierdzono, że likwidatorzy mają takie same prawa i obowiązki jak członkowie zarządu.

Według SN - nie ma więc racjonalnych powodów, uzasadniających uznanie zmiany brzmienia art. 280 k.s.h. - w stosunku do poprzedniego art. 269 k.h. - jako zmiany jakościowej, powodującej nadanie innego znaczenia obecnemu przepisowi. Sformułowanie art. 269 k.h. było wyraźniejsze, ponieważ przepis ten expressis verbis odwoływał się do ogółu przepisów o spółce z o.o. W art. 280 k.s.h. użyto sformułowania: chyba że przepisy niniejszego rozdziału stanowią inaczej, przez co może się wydawać, że odesłanie dotyczy tylko rozdziału szóstego o rozwiązaniu i likwidacji spółki, w dziale I tytułu trzeciego k.s.h. Ze wskazanej różnicy brzmienia art. 269 k.h. i art. 280 k.s.h. nie można jednak wyprowadzać tak dalekich wniosków, a wskazanie na przepisy o rozwiązaniu i likwidacji spółki odnosić należy tylko do unormowanych w tym rozdziale wyjątków od ogólnego odesłania w art. 280 k.s.h. do przepisów dotyczących członków zarządu spółki z o.o. włącznie z odpowiedzialnością cywilną za jej zobowiązania. Z tego wynika, że dokonana wykładnia funkcjonalna, celowościowa i historyczna przemawiają za uznaniem art. 280 k.s.h. jako przepisu ogólnie odsyłającego w sprawach dotyczących likwidatorów do przepisów o członkach zarządu spółki z o.o.

Orzecznictwo opracowała Teresa Siudem

adwokat i wspólnik w Kancelarii Gessel

@RY1@i02/2010/081/i02.2010.081.087.004a.001.jpg@RY2@

Piotr Schramm, adwokat i wspólnik w Kancelarii Gessel

Wyrok SN podjął bardzo ciekawy wątek prawny, który zasadniczo sprowadza się do relacji dwóch regulacji prawnych, tj. art. 280 k.s.h. do 299 k.s.h. (również porównania treści art. 299 k.s.h. z treścią art. 293 par. 1 k.s.h.). W mej ocenie zagadnienie sprowadza się do prawnego dylematu, czy skoro art. 280 k.s.h. stanowi, że do likwidatorów stosuje się w zasadzie przepisy dotyczące członków zarządu sp. z o.o., to czy uregulowanie to oznacza, iż do likwidatorów stosuje się art. 299 k.s.h., który (na marginesie) znajduje się w rozdziale 7 ww. tytułu III. Konkluzją SN jest, iż skoro ww. odesłanie ani regulacje rozdziału 6 tytułu III k.s.h. nie stanowią inaczej, to do likwidatorów stosuje się przepisy dotyczące członków zarządu spółki z o.o., w tym art. 299 k.s.h., zaś konkluzja ta budowana jest przez SN m.in. poprzez omówienie redakcji art. 293 par. 1 k.s.h., która porusza literalnie kwestię odpowiedzialności likwidatorów (poza członkami innych organów). SN rozważa bowiem zasadność (charakter ewentualnej wytycznej) regulacji art. 293 par. 1 k.s.h. w relacji do uniwersalnego ewentualnego charakteru odsyłającej regulacji art. 280 k.s.h.

W mojej ocenie konkluzja SN nie jest tak jednoznaczna, o czym świadczy choćby orzecznictwo przeciwne przywoływane w uzasadnieniu, ono zaś porusza szczególną, istotną co do charakteru, odpowiedzialność osobistą członków organów, ale taką, która wprost wynika z przepisów prawa. Uważam, że racjonalność ustawodawcy, nie zaś nadgorliwość, powodowała, iż wymienił likwidatorów w art. 293 par. 1 k.s.h., mimo odesłania z art. 280 k.s.h., dlatego orzeczenie oceniam krytycznie.