Kiedy instytucja finansowa otrzyma gwarancję lub zostanie przejęta

Od 16 marca 2010 r. obowiązuje ustawa o rekapitalizacji niektórych instytucji finansowych. Jej przepisy określają zasady, warunki i tryb rekapitalizacji niektórych instytucji finansowych polegającej na:

● udzielaniu przez Skarb Państwa gwarancji zwiększania funduszy własnych instytucji finansowych;

● przejmowaniu przez Skarb Państwa instytucji finansowych.

Zgodnie z użytymi w ustawie określeniami:

● instytucja finansowa to bank krajowy, o którym mowa w odpowiednich przepisach ustawy - Prawo bankowe, oraz krajowy zakład ubezpieczeń, o którym mowa w ustawie o działalności ubezpieczeniowej, w stosunku do których spełnione są odpowiednie ustawowe przesłanki;

● postępowanie naprawcze to postępowanie naprawcze, o którym mowa w odpowiednich regulacjach ustawy - Prawo bankowe, albo postępowanie naprawcze, o którym mowa w regulacjach ustawy o działalności ubezpieczeniowej;

● program naprawczy to program postępowania naprawczego, o którym mowa w ustawie - Prawo bankowe, albo plan przywrócenia prawidłowych stosunków finansowych, program naprawczy oraz krótkoterminowy plan wypłacalności, o których mowa w ustawie o działalności ubezpieczeniowej;

● fundusze własne to fundusze własne w rozumieniu ustawy - Prawo bankowe albo kapitał własny zakładów ubezpieczeń, o którym mowa w ustawie o rachunkowości.

W przypadku gdy w ramach postępowania naprawczego konieczne jest zwiększenie funduszy własnych, instytucja finansowa może uzyskać gwarancję Skarbu Państwa zwiększenia funduszy własnych, na zasadach określonych w ustawie.

Zwiększenie funduszy własnych objętych gwarancją polega na emisji akcji, obligacji lub bankowych papierów wartościowych skierowanych do jej dotychczasowych akcjonariuszy bądź udziałowców lub podmiotów trzecich.

Ustawa stanowi, że termin do zapisywania się na akcje nie może być dłuższy niż dwa tygodnie od dnia otwarcia subskrypcji.

W przypadku subskrypcji zamkniętej termin do wykonania prawa poboru następuje w jednym terminie, który wynosi dwa tygodnie od dnia ogłoszenia.

Warunkiem udzielenia gwarancji Skarbu Państwa jest akceptacja programu naprawczego przez Komisję Nadzoru Finansowego.

Emisja obligacji lub bankowych papierów wartościowych przez instytucję finansową może być objęta gwarancją, jeśli spełnia warunki zobowiązania podporządkowanego albo pożyczki podporządkowanej określonych w odpowiednich przepisach ustawy - Prawo bankowe oraz ustawy o działalności ubezpieczeniowej.

Wykonanie umowy gwarancji następuje, gdy wyemitowane przez instytucję finansową akcje, obligacje lub bankowe papiery wartościowe w całości lub w części nie znajdą nabywców między dotychczasowymi akcjonariuszami bądź udziałowcami lub podmiotami trzecimi.

Wysokość gwarancji nie może być wyższa niż kwota zwiększenia funduszy własnych określona w programie naprawczym.

W przypadku gdy gwarancja dotyczy objęcia przez Skarb Państwa wyemitowanych obligacji instytucji finansowej lub bankowych papierów wartościowych, wykonanie umowy gwarancji następuje przez objęcie całości lub części wyemitowanych obligacji lub bankowych papierów wartościowych, nieobjętych przez dotychczasowych akcjonariuszy bądź udziałowców lub podmioty trzecie.

Jeżeli gwarancja dotyczy objęcia przez Skarb Państwa wyemitowanych akcji instytucji finansowej, wykonanie gwarancji następuje:

● w przypadku gdy dotychczasowi akcjonariusze lub podmioty trzecie objęły nie więcej niż 50 proc. wielkości emisji akcji - przez objęcie całości lub części wyemitowanych akcji;

● w przypadku gdy dotychczasowi akcjonariusze lub podmioty trzecie objęły więcej niż 50 proc. wielkości emisji akcji - przez objęcie obligacji instytucji finansowej lub bankowych papierów wartościowych o łącznej wartości nominalnej stanowiącej różnicę między wysokością gwarancji oraz łączną wartością akcji objętych przez dotychczasowych akcjonariuszy lub podmioty trzecie.

Szczegółowe warunki udzielenia gwarancji, w tym warunki emisji akcji, obligacji instytucji finansowej lub bankowych papierów wartościowych przez instytucję finansową oraz ich objęcia przez Skarb Państwa, określa umowa.

Gwarancji może udzielić na wniosek instytucji finansowej, w imieniu Skarbu Państwa, minister zajmujący się sprawami instytucji finansowych.

Wniosek powinien zawierać w szczególności:

● nazwę podmiotu;

● przedmiot gwarancji;

● wysokość wnioskowanej kwoty gwarancji;

● informacje o aktualnej sytuacji ekonomiczno-finansowej podmiotu, w tym ostatnie sprawozdanie finansowe.

Minister właściwy do spraw instytucji finansowych udziela w drodze umowy gwarancji, po zasięgnięciu opinii Komisji Nadzoru Finansowego i prezesa Narodowego Banku Polskiego, a w przypadku banków - również Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, określając jej warunki oraz wysokość.

Warunkiem zawarcia umowy gwarancji między ministrem właściwym do spraw instytucji finansowych oraz instytucją finansową jest uzyskanie zgody walnego zgromadzenia tej instytucji na związanie umową.

Umowa dotycząca gwarancji w szczególności:

● zapewnia ministrowi właściwemu do spraw instytucji finansowych odpowiedni wpływ na politykę finansową instytucji finansowej, w tym udział wyznaczonych przez niego przedstawicieli w organach instytucji finansowej;

● określa sposób obliczenia ceny obejmowanych akcji, warunki emisji obligacji instytucji finansowej lub bankowych papierów wartościowych, w tym termin ich zapadalności, cenę emisyjną i oprocentowanie;

● określa wysokość udzielonej gwarancji;

● wskazuje cele wykorzystania środków pochodzących z emisji akcji, obligacji instytucji finansowej lub bankowych papierów wartościowych;

● określa ograniczenia w zakresie wypłaty dywidendy bądź nadwyżki bilansowej;

● określa ograniczenia w zakresie polityki płacowej wobec członków organów instytucji finansowej oraz kadry kierowniczej, z zastrzeżeniem ust. 7;

● wskazuje obowiązek niezwłocznego dostosowania przepisów statutu i regulacji wewnętrznych instytucji finansowej, w celu uwzględnienia emisji akcji, obligacji instytucji finansowej lub bankowych papierów wartościowych oraz postanowień umowy gwarancji;

● określa sposób rozliczenia straty instytucji finansowej za okresy ubiegłe.

Miesięczne wynagrodzenie członka organu instytucji finansowej nie może przekraczać 12-krotności przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w IV kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, a wszelkie dodatkowe składniki wynagrodzenia nie mogą przekraczać w skali roku trzykrotności miesięcznego wynagrodzenia danego członka organu instytucji finansowej.

Odmowa udzielenia gwarancji nie stanowi podstawy roszczeń instytucji finansowej ani osób trzecich wobec Skarbu Państwa.

Zwiększenie funduszy własnych w wyniku wykonania gwarancji następuje z dniem objęcia akcji, obligacji instytucji finansowej lub bankowych papierów wartościowych przez Skarb Państwa.

Prawa z objętych przez Skarb Państwa akcji, obligacji instytucji finansowej oraz bankowych papierów wartościowych wykonuje minister zajmujący się sprawami instytucji finansowych.

W przypadku wykonania umowy gwarancji minister właściwy do spraw instytucji finansowych może wystąpić do Komisji Nadzoru Finansowego z wnioskiem o ustanowienie kuratora nadzorującego wykonanie programu naprawczego.

Z ustawy wynika, że gdy instytucja finansowa nie wywiązuje się z warunków umowy gwarancji, minister właściwy do spraw instytucji finansowych ma prawo do:

● złożenia wniosku do Komisji Nadzoru Finansowego o ustanowienie zarządu komisarycznego;

● przedłożenia posiadanych akcji do umorzenia;

● przedłożenia posiadanych obligacji instytucji finansowej lub bankowych papierów wartościowych do przedterminowego wykupu.

W przypadku natomiast rażącego naruszenia warunków umowy gwarancji przez instytucję finansową Skarbowi Państwa przysługuje prawo do przejęcia instytucji finansowej, o którym mowa w ustawie.

Wspomniane umorzenie następuje za wynagrodzeniem ustalonym przez zarząd instytucji finansowej zgodnie z zasadami ustalonymi w ustawie.

Umorzenia akcji, przedterminowego wykupu obligacji instytucji finansowej lub bankowych papierów wartościowych dokonuje zarząd instytucji finansowej, w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku przez ministra właściwego do spraw instytucji finansowych.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy, do ustalenia ceny sprzedaży akcji instytucji finansowej objętych przez Skarb Państwa w wyniku wykonania gwarancji stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (Dz.U. z 2002 r. nr 171, poz. 1397 z późn. zm.) w zakresie ustalenia ceny akcji w ramach prywatyzacji pośredniej, z określonym zastrzeżeniem.

Otóż jeżeli wykup akcji instytucji finansowej objętych przez Skarb Państwa w wyniku wykonania gwarancji następuje na podstawie uchwały walnego zgromadzenia o przymusowym wykupie akcji, cena akcji jest nie niższa niż najwyższa z wartości:

● cena ustalona zgodnie ze wspomnianym art. 10 ust. 1 ustawy;

● średnia cena rynkowa z okresu 3 miesięcy poprzedzających uchwałę walnego zgromadzenia, w czasie których dokonywany był obrót tymi akcjami na rynku regulowanym;

● iloczyn ceny nabycia tych akcji i współczynnika korygującego.

Za średnią cenę rynkową, o której była mowa, uważa się cenę będącą średnią arytmetyczną ze średnich, dziennych cen ważonych wolumenem obrotu.

Skuteczność gwarancji jest uzależniona od wniesienia przez instytucję finansową opłaty prowizyjnej od gwarancji. Opłata prowizyjna jest naliczana od objętej gwarancją kwoty zobowiązania.

Opłata prowizyjna od gwarancji jest wpłacana na rachunek rezerw poręczeniowych i gwarancyjnych Skarbu Państwa prowadzony przez Bank Gospodarstwa Krajowego.

Ustawa przewiduje, że minister właściwy do spraw instytucji finansowych określi, w drodze rozporządzenia, sposób wyznaczenia współczynnika korygującego oraz naliczania i pobierania opłaty prowizyjnej od gwarancji oraz wysokość tej opłaty, uwzględniając w szczególności:

● uzależnienie wysokości opłaty prowizyjnej od okresu, na który udzielana jest gwarancja;

● ryzyko związane z działalnością instytucji finansowej, będącej beneficjentem gwarancji;

● ustalenie stawek opłaty prowizyjnej od gwarancji, której udzielenie nie stanowi pomocy publicznej w rozumieniu przepisów o pomocy publicznej.

Do gwarancji, o której mowa w ustawie, nie stosuje się przepisów ustawy z 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne (Dz.U. z 2003 r. nr 174, poz. 1689 z późn. zm.), z wyjątkiem art. 31 tej ustawy.

W przypadku wystąpienia okoliczności grożących utratą wypłacalności instytucji finansowej Rada Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw instytucji finansowych, kierując się koniecznością zapewnienia stabilności krajowego systemu finansowego, może, w drodze decyzji, po zasięgnięciu opinii prezesa Narodowego Banku Polskiego i przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego, a w przypadku banków - również Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, dokonać, w imieniu Skarbu Państwa, przejęcia takiej instytucji. Przejęcie instytucji finansowej następuje przez przymusowy wykup akcji od dotychczasowych akcjonariuszy przez Skarb Państwa.

Prezes Narodowego Banku Polskiego, przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego, a w przypadku banków - również Bankowy Fundusz Gwarancyjny przekazują opinię w terminie dwóch dni od dnia doręczenia wniosku o wydanie opinii.

Akcjonariusze, których akcje podlegają przymusowemu wykupowi, powinni, w terminie dwóch tygodni od daty wydania decyzji, złożyć w spółce dokumenty akcji lub dowody ich złożenia do rozporządzenia spółki. Jeżeli akcjonariusz nie złożył dokumentu akcji w terminie, zarząd unieważnia ją w trybie art. 358 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych, a nabywcy wydaje nowy dokument akcji pod tym samym numerem emisyjnym.

Po uiszczeniu ceny wykupu zarząd powinien niezwłocznie przenieść wykupione akcje na Skarb Państwa. Do dnia uiszczenia całej sumy wykupu akcjonariusze zachowują wszystkie uprawnienia z akcji.

Decyzja o przejęciu instytucji finansowej jest natychmiast wykonalna.

Wystąpienie o opinię Komisji Nadzoru Finansowego stanowi wypełnienie warunków, o których mowa w odpowiednich przepisach ustawy - Prawo bankowe oraz ustawy o działalności ubezpieczeniowej, oraz stanowi dokonanie zawiadomienia, o którym mowa w regulacjach ustawy o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz.U. z 2009 r. nr 185, poz. 1439).

Do ustalenia ceny przymusowego wykupu akcji stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji w zakresie ustalenia ceny akcji w ramach prywatyzacji pośredniej.

Jeżeli instytucja finansowa wypłaca akcjonariuszom dywidendę, akcje objęte przez Skarb Państwa w wyniku wykonania gwarancji są uprzywilejowane w zakresie dywidendy i przyznają:

● w pierwszym roku, za który Skarbowi Państwa przysługuje prawo do dywidendy - dwukrotność,

● w drugim roku, za który Skarbowi Państwa przysługuje prawo do dywidendy - trzykrotność,

● w trzecim i następnych latach, za które Skarbowi Państwa przysługuje prawo do dywidendy - czterokrotność

- dywidendy przeznaczonej do wypłaty akcjonariuszom uprawnionym z akcji nieuprzywilejowanych.

Akcje objęte przez Skarb Państwa w wyniku wykonania gwarancji są uprzywilejowane co do głosu i przyznają dwa głosy na jedną akcję podczas głosowania uchwały o podziale zysku.

Jeżeli instytucja finansowa nie wywiązuje się z warunków umowy gwarancji, minister właściwy do spraw instytucji finansowych ma prawo do:

● złożenia wniosku do Komisji Nadzoru Finansowego o ustanowienie zarządu komisarycznego;

● przedłożenia posiadanych akcji do umorzenia;

● przedłożenia posiadanych obligacji instytucji finansowej lub bankowych papierów wartościowych do przedterminowego wykupu.

krzysztof.tomaszewski@infor.pl

Ustawa z 12 lutego 2010 r. o rekapitalizacji niektórych instytucji finansowych (Dz.U. nr 40, poz. 226).

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 z późn. zm.).

Ustawa z 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 11, poz. 66).