Polska uniknie gigantycznego odszkodowania

Abris jest funduszem inwestującym w Europie Środkowej i Wschodniej. Za pośrednictwem swej luksemburskiej spółki PL Holdings w latach 2010-2013 kupił akcje dwóch polskich banków, które następnie połączył pod egidą FM Banku. Nie spodobało się to Komisji Nadzoru Finansowego, na której czele stał wówczas Andrzej Jakubiak. Pozbawiła ona spółkę prawa wykonywania głosu i nakazała sprzedaż akcji banku. PL Holdings oszacowała straty z tego tytułu na 2,1 mld zł i takiej kwoty zażądała przed Trybunałem Arbitrażowym w Sztokholmie, do którego trafił spór na podstawie umowy inwestycyjnej PL Holdings.

Sąd arbitrażowy ostatecznie zasądził 654 mln zł (plus odsetki), uznając, że Polska naruszyła prawa inwestora. Zaskarżyliśmy ten wyrok do Sądu Apelacyjnego w Sztokholmie, ale w 2019 r. przegraliśmy. Rok wcześniej Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał jednak orzeczenie, które dało naszemu krajowi dodatkowy argument. TSUE uznał w nim, że umowy dwustronne między państwami zawierające zapisy na sąd polubowny są niezgodne z prawem unijnym. Wyłączają bowiem spory mogące dotyczyć stosowania lub wykładni prawa Unii z systemu sądowych środków odwoławczych. Jeżeli bowiem sądy arbitrażowe nie są uprawnione do występowania z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, nie stanowią one części tego systemu (patrz grafika). Argument ten Polska wysunęła przed szwedzkim Sądem Najwyższym. Problem w tym, że w naszej sprawie zapis na sąd polubowny nie wynikał z umowy międzynarodowej, tylko ze zgody obydwu stron. Do TSUE skierowano więc wniosek prejudycjalny z pytaniem, czy w takiej sytuacji klauzula arbitrażowa ad hoc jest ważna.