Wolna konkurencja pokonała w Unii ochronę zdrowia

Uregulowania francuskie, austriackie i irlandzkie ustalające minimalną cenę detaliczną papierosów są sprzeczne z prawem Unii Europejskiej. Francja bowiem, przyjąwszy i utrzymując w mocy system cen minimalnych sprzedaży detalicznej papierosów i zakazując sprzedaży wyrobów tytoniowych po cenie promocyjnej - uznawszy ją za sprzeczną z celami ochrony zdrowia publicznego - uchybiła zobowiązaniom wynikającym z art. 9 ust. 1 Dyrektywy Rady 95/59/WE z 27 listopada 1995 r. w brzmieniu zmienionym przez Dyrektywę 2002/10/WE Rady z 12 lutego 2002 r. Podobnie Austria, uchyliła tym samym zobowiązanim, przyjmując i utrzymując w mocy przepisy, na podstawie których organy publiczne ustalają ceny minimalne sprzedaży detalicznej papierosów oraz tytoniu drobno krojonego, przeznaczonego do skręcania papierosów. Te same przepisy złamała Irlandia, narzucając minimalną cenę sprzedaży detalicznej papierosów. Uchybiła ona też swoim obowiązkom członkowskim, nie dostarczając Komisji Europejskiej informacji potrzebnych do kontroli przestrzegania dyrektywy. Na ochronę zdrowia państwa mogą wpływać, tylko zwiększając - w dopuszczonych przez prawo UE granicach - akcyzę.

Komisja Europejska wniosła do Trybunału Sprawiedliwości trzy skargi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Wystąpiła przeciwko Francji, Austrii i Irlandii. Urzędnicy unijni uznali bowiem, że uregulowania tych państw, związane z ustalaniem minimalnej ceny papierosów i tytoniu, są sprzeczne z Dyrektywą Rady 95/59/WE. Zobowiązuje ona bowiem państwa członkowskie do nałożenia na papierosy podatku akcyzowego złożonego z dwóch elementów: ad walorem, obliczanego według maksymalnej ceny sprzedaży detalicznej, i specyficznego, którego kwota jest ustalana w odniesieniu do papierosów z najpopularniejszej kategorii cenowej. Jednocześnie nie może ona być niższa niż 5 proc. ani wyższa niż 55 proc. całego obciążenia podatkowego. Poza tym obydwa elementy akcyzy muszą być takie same dla wszystkich papierosów. Dyrektywa przewiduje również, że producenci i importerzy wyrobów tytoniowych mają swobodę w ustalaniu maksymalnej ceny sprzedaży detalicznej każdego z ich wyrobów. Tymczasem - zdaniem Komisji - uregulowania trzech państw członkowskich, które nakładają minimalne ceny, naruszają tę właśnie swobodę producentów i importerów. A to oznacza, że naruszają wolną konkurencję. Trybunał przyznał Komisji rację.

TS przypomniał, że dyrektywa zmierza do zapewnienia proporcjonalnej podstawy opodatkowania wyrobów tytoniowych we wszystkich państwach członkowskich. Jednocześnie ma ona zapewnić producentom i importerom swobodę polegającą na korzystaniu z przewagi konkurencyjnej, związanej z niższymi kosztami wytwarzania. Ocena krajowych przepisów Francji, Austrii i Irlandii zaś doprowadziła Trybunał do wniosku, że ich systemy nie pozwalają wykluczyć, że narzucona cena minimalna zawsze będzie stanowiła zagrożenie dla wolnej konkurencji. Sędziowie orzekli również, że ramowa konwencja Międzynarodowej Organizacji Zdrowia o ograniczeniu użycia tytoniu, zatwierdzona w imieniu Wspólnoty decyzją Rady, nie jest w stanie podważyć tego wniosku Trybunału. Nie nakłada ona bowiem na żadną z umawiających się stron obowiązków dotyczących polityki cenowej. Natomiast na cel ochrony zdrowia, przewidziany w art. 30 WE, można się powoływać tylko w celu uzasadnienia ograniczeń ilościowych w imporcie i eksporcie (lub środków dających ten sam skutek, o których mowa jest w art. 28 WE i 29 WE). Wreszcie Trybunał stwierdził, że Dyrektywa 95/59 nie uniemożliwia państwom członkowskim walki z paleniem tytoniu, a uregulowania podatkowe stanowią skuteczny instrument w tej dziedzinie. Zwiększenie bowiem akcyzy wcześniej lub później wpłynie na wzrost cen detalicznych, nie naruszając swobody ich ustalania. Trybunał dodał, że zakaz ustalania cen minimalnych nie wyklucza praw państw członkowskich do zakazywania sprzedaży wyrobów tytoniowych ze stratą, jeżeli nie stanowi to naruszenia swobody producentów i importerów w ustalaniu maksymalnych cen sprzedaży detalicznej ich wyrobów.