W sprawach rodzin zastępczych ośrodki pomocy społecznej muszą współpracować z sądami

W jaki sposób jednostki organizacyjne pomocy społecznej powinny współpracować z organami wymiaru sprawiedliwości? Które informacje należy przekazywać do sądu opiekuńczego?

Przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. nr 115, poz. 728 z późn. zm.) wskazują dwutorowy tryb ustanawiania rodzin zastępczych: na mocy orzeczenia sądu albo umowy rodziny zastępczej ze starostą. Umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu. Przy umieszczaniu kolejnego dziecka w istniejącej już rodzinie zastępczej sąd zasięga opinii powiatowego centrum pomocy rodzinie. Umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej w przypadku pilnej konieczności zapewnienia opieki możliwe jest na wniosek lub za zgodą rodziców dziecka. Następuje ono w formie umowy cywilnoprawnej zawartej między rodziną zastępczą a starostą właściwym ze względu na miejsce zamieszkania tej rodziny. O fakcie tym starosta niezwłocznie zawiadamia sąd.

Na konieczność podejmowania współpracy między różnymi instytucjami zajmującymi się opieką nad rodziną i dzieckiem, w tym w szczególności powiatowych centrów i miejskich ośrodków pomocy rodzinie, z sądami rodzinnymi ustawodawca wskazuje w wielu przepisach. W stosunku do jednostek organizacyjnych pomocy społecznej obowiązek tego rodzaju wynika z przepisów ustawy o pomocy społecznej i wydanych na jej podstawie przepisów wykonawczych. Z kolei sądy do współpracy z samorządami zobowiązuje kodeks rodzinny i opiekuńczy, kodeks postępowania cywilnego oraz regulamin urzędowania sądów powszechnych.

W ramach swoich obowiązków centrum pomocy rodzinie powinno informować właściwy sąd opiekuńczy o całokształcie sytuacji osobistej dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej oraz sytuacji jego rodziny naturalnej. Dane te powinny być przekazywane co najmniej raz w roku, w oparciu o przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy. Równocześnie w przypadku stwierdzenia ustania przyczyny umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej centrum pomocy informuje sąd opiekuńczy o możliwości powrotu dziecka do rodziny naturalnej. Jeżeli natomiast rodzina zastępcza nie wypełnia swoich funkcji - o innych kandydatach na rodzinę zastępczą bądź placówkę opiekuńczo-wychowawczą odpowiednią dla małoletniego. Obowiązek współpracy z sądem rodzinnym w sprawach dotyczących opieki i wychowania dzieci pozbawionych całkowicie lub częściowo opieki rodzicielskiej ustawodawca nakłada również na kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie. W ramach tej współpracy kierownik jest zobowiązany do przedłożenia sądowi co najmniej raz w roku wykazu rodzin zastępczych niespokrewnionych i zawodowych niespokrewnionych z dzieckiem.

Równocześnie sędzia rodzinny współdziała z organami, instytucjami i organizacjami społecznymi zajmującymi się na danym terenie m.in. problematyką rodziny, dzieci i młodzieży czy sprawami oświaty i wychowania. Na sądach opiekuńczych spoczywa poza tym obowiązek zawiadamiania właściwej jednostki organizacyjnej pomocy społecznej o zarządzeniu umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej albo w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Dodatkowo sąd opiekuńczy nie rzadziej niż raz na sześć miesięcy ocenia sytuację dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd wszczyna postępowanie o pozbawienie władzy rodzicielskiej jego rodziców. Z kolei po powzięciu wiadomości o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej (placówce opiekuńczo-wychowawczej) bez orzeczenia sądu sąd ten niezwłocznie wszczyna postępowanie opiekuńcze (na podstawie interpretacji nr 11311).

ŁS