Czy oddać nieruchomość w bezpłatne użytkowanie

Gmina zaproponowała zakładowi gospodarki odpadami działającemu w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oddanie bezpłatne w użytkowanie nieruchomości gruntowej pod potrzeby parkingu dla samochodów wywożących nieczystości z terenu miasta.

- Czy taka umowa będzie ważna - pyta pan Kazimierz prezes spółki z Katowic.

Nie. Gminnych nieruchomości nie można bezpłatnie obciążać użytkowaniem na rzecz samorządowych osób prawnych.

Nieodpłatne obciążenie nieruchomości skarbowych lub samorządowych ograniczonymi prawami rzeczowymi zostało uregulowane wyraźnie jedynie w art. 14 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem nieruchomości Skarbu Państwa mogą być nieodpłatnie obciążane ograniczonymi prawami rzeczowymi na rzecz jednostek samorządu terytorialnego, a nieruchomości będące własnością jednostek samorządu terytorialnego - na rzecz Skarbu Państwa lub innych jednostek samorządu. Przepisy nie przewidują ustanawiania bezpłatnego użytkowania na rzecz samorządowych osób prawnych.

W ostatniej uchwale dotyczącej tego problemu Sąd Najwyższy podkreślił, że przewidziane w ustawie o gospodarce nieruchomościami ograniczenia i rygory, którym poddany został obrót nieruchomościami skarbowymi i samorządowymi, mają służyć właściwemu gospodarowaniu mieniem publicznym.

Wyjątki od stawianych przepisami ustawy wymagań powinny być interpretowane ściśle zarówno co do przestrzegania trybu przetargowego, jak i dopuszczalności nieodpłatnego dysponowania nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego (por. uchwałę Sąd Najwyższego z 17 lipca 2003 r., III CZP 46/03, OSNC 2004 r., nr 10, poz. 153).

Wynikająca z kodeksu cywilnego zasada swobody umów - jak wyjaśnił Sąd Najwyższy - w przytoczonej uchwale ulega na gruncie ustawy o gospodarce nieruchomościami, w zakresie gospodarowania nieruchomościami przez jednostki samorządu terytorialnego, istotnym ograniczeniom.

Dodatkowo zdaniem SN zasady obrotu nieruchomościami skarbowymi i samorządowymi mają w większości charakter prawa publicznego i są bezwzględnie obowiązujące. W tym aspekcie należy także oceniać znaczenie art. 14 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Oznacza to, że w przypadkach innych czynności prawnych i między innymi podmiotami regułą pozostaje odpłatność. W konsekwencji umowa bezpłatnego użyczenia jest nieważna.

lukasz.sobiech@infor.pl

Art. 14 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 z późn. zm.).

Uchwała Sądu Najwyższego z 20 października 2010 r. (III CZP 70/10, www.sn.pl).