Jakie uprawnienia ma konsument, który kupił niebezpieczny produkt

Czy produkt można sprawdzić w rejestrze

@RY1@i02/2012/124/i02.2012.124.18300150e.815.jpg@RY2@

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadzi rejestr produktów niebezpiecznych. Są w nim gromadzone informacje o produktach, które nie spełniają wymagań dotyczących bezpieczeństwa, a w szczególności dane umożliwiające identyfikację produktu oraz informacje o rodzaju i zakresie zagrożeń stwarzanych przez produkt i środkach, jakie zastosowano w odniesieniu do produktu. Informacje zawarte w rejestrze produktów niebezpiecznych są publicznie dostępne. Można do niego zajrzeć na stronie internetowej UOKiK (www.uokik.gov.pl). Urząd ma też prawo publicznie zakomunikować, że dany produkt został wpisany do tego rejestru.

Podstawa prawna

Art. 30 ust. 1 ustawy z 12 grudnia 2003 r. o ogólnym bezpieczeństwie produktów (Dz.U. nr 229, poz. 2275 ze zm.).

Czy producent powinien zamieścić ostrzeżenie

@RY1@i02/2012/124/i02.2012.124.18300150e.816.jpg@RY2@

Producent jest zobowiązany wprowadzać na rynek wyłącznie produkty bezpieczne. Gdy wprowadza produkt na rynek polski, jest zobowiązany dostarczać konsumentom informacje w języku polskim umożliwiające im ocenę zagrożeń związanych z produktem w czasie zwykłego lub możliwego do przewidzenia okresu jego używania, jeżeli takie zagrożenia nie są, przy braku odpowiedniego ostrzeżenia, zauważalne. Powinna tam się pojawić również informacja dotycząca możliwości przeciwdziałania tym zagrożeniom. Dostarczenie konsumentom odpowiedniego ostrzeżenia o zagrożeniach związanych z produktem to jednak nie wszystko. Producenci i dystrybutorzy są zobowiązani współpracować z organem nadzoru i wojewódzkim inspektorem Inspekcji Handlowej w celu uniknięcia lub eliminacji zagrożeń stwarzanych przez produkty przez nich dostarczane lub udostępniane. Producent i dystrybutor, którzy uzyskali informację, że wprowadzony na rynek produkt nie jest bezpieczny, są zobowiązani powiadomić o tym niezwłocznie organ nadzoru.

Podstawa prawna

Art. 10 - 12 ustawy z 12 grudnia 2003 r. o ogólnym bezpieczeństwie produktów (Dz.U. nr 229, poz. 2275 ze zm.).

Czy mogę jeszcze zgłosić się po odszkodowanie

@RY1@i02/2012/124/i02.2012.124.18300150e.817.jpg@RY2@

Gdy nie wiadomo, kto jest producentem, za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny odpowiada ten, kto w zakresie swojej działalności gospodarczej zbył go, chyba że w ciągu miesiąca od daty zawiadomienia o szkodzie wskaże poszkodowanemu osobę i adres producenta, a w wypadku towaru importowanego osobę i adres importera. Jeżeli sprzedawca nie może wskazać takich podmiotów, zwalnia go od odpowiedzialności za szkodę wskazanie osoby, od której sam nabył produkt.

Roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej przez produkt niebezpieczny przedawnia się z upływem lat trzech od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się lub przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. W każdym wypadku roszczenie przedawnia się z upływem lat dziesięciu od wprowadzenia produktu do obrotu.

Podstawa prawna

Art. 449⁵, 449⁸ ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Czy za sprzedaż produktu grozi kara pieniężna

@RY1@i02/2012/124/i02.2012.124.18300150e.818.jpg@RY2@

Dla większości produktów istnieją wymagania bezpieczeństwa określone w przepisach szczególnych. Dotyczą one na przykład zabawek, żywności, kosmetyków itp. Do wszystkich innych wyrobów, dla których brak jest szczegółowych regulacji (np. zapalniczek, łóżeczek dla dzieci czy świeczek), stosuje się ustawę o ogólnym bezpieczeństwie produktów. Nakłada ona na producenta wiele obowiązków, przede wszystkim jednak nakazuje wprowadzać na rynek wyłącznie produkty bezpieczne. Wyrób nie powinien stwarzać zagrożenia, gdy używany jest zarówno zgodnie z przeznaczeniem, jak i w inny, lecz dający się przewidzieć sposób. Nie zawsze możliwe jest całkowite wyeliminowanie ryzyka, dlatego ustawa dopuszcza wystąpienie znikomego zagrożenia, czyli takiego, które da się pogodzić ze zwykłym używaniem rzeczy, i uwzględniającego wysoki poziom wymagań dotyczących ochrony życia i zdrowia ludzkiego. Oceniając bezpieczeństwo produktu, bierze się pod uwagę jego cechy (w tym jego skład, opakowanie, instrukcję montażu), oddziaływanie na inne wyroby, wygląd, oznakowanie, ostrzeżenia i instrukcje dotyczące użytkowania oraz kategorie konsumentów narażonych na niebezpieczeństwo w związku z jego używaniem.

Przedsiębiorcy wprowadzający na rynek produkty niebezpieczne umieszczone w rejestrze prowadzonym przez prezesa UOKiK narażają się na karę do 100 tys. zł. Producenci i dystrybutorzy powinni być też świadomi obowiązku powiadomienia prezesa UOKiK, gdy dowiedzą się, że wprowadzili na rynek produkty niebezpieczne. W przeciwnym razie organ ten może nałożyć na nich również taką karę.

Podstawa prawna

Art. 4, 33a ustawy z 12 grudnia 2003 r. o ogólnym bezpieczeństwie produktów (Dz.U. nr 229, poz. 2275 ze zm.).

Czy producent odpowiada za produkt

@RY1@i02/2012/124/i02.2012.124.18300150e.819.jpg@RY2@

Przedstawienie certyfikatu producenta odnoszącego się do elementów produktu, który został uznany za niebezpieczny, nie zwalnia go z odpowiedzialności za jego wprowadzenie do obrotu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał orzeczenie w podobnej sprawie, w której Prezes UOKiK nakazał przedsiębiorcy wycofanie z obrotu model swetra damskiego i nałożył na niego karę pieniężną. Organ stwierdził, że produkt ten ze względu na uwalnianie się niklu z metalowych zapięć nie jest bezpieczny, i nakazał jego natychmiastowe wycofanie z rynku. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przedsiębiorca oświadczył, że nie zgadza się z takim rozstrzygnięciem, bo był przekonany, że nabyte od zagranicznego przedsiębiorcy zatrzaski są produktem spełniającym wymagania bezpieczeństwa. Na dowód tego powołał się na certyfikat jakości zatrzasków. WSA oddalił skargę. Okoliczność, iż przedsiębiorca przedstawił certyfikat uzyskany od producenta zatrzasków, nie zwalnia go z odpowiedzialności za wprowadzenie do obrotu produktu niebezpiecznego.

Podstawa prawna

Wyrok WSA w Warszawie z 8 kwietnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 58/10.

Czy mogę dostać odszkodowanie od producenta

@RY1@i02/2012/124/i02.2012.124.18300150e.820.jpg@RY2@

Każdy, kto wytwarza w zakresie swojej działalności gospodarczej (producent) produkt niebezpieczny, odpowiada za szkodę wyrządzoną komukolwiek przez ten produkt. Przez produkt rozumie się rzecz ruchomą, choćby została ona połączona z inną rzeczą. Za produkt uważa się także zwierzęta i energię elektryczną. Niebezpieczny jest produkt niezapewniający bezpieczeństwa, jakiego można oczekiwać, uwzględniając normalne użycie produktu. O tym, czy produkt jest bezpieczny, decydują okoliczności z chwili wprowadzenia go do obrotu, a zwłaszcza sposób zaprezentowania go na rynku oraz podane konsumentowi informacje o właściwościach produktu.

Należy jednak pamiętać, że producent nie odpowiada za szkody wyrządzone przez towar, gdy właściwości niebezpieczne produktu ujawniły się po wprowadzeniu go do obrotu, chyba że wynikały one z przyczyny tkwiącej poprzednio w produkcie. Nie odpowiada on także wtedy, gdy nie można było przewidzieć niebezpiecznych właściwości produktu, uwzględniając stan nauki i techniki w chwili wprowadzenia produktu do obrotu, albo gdy właściwości te wynikały z zastosowania przepisów prawa. Poza tym ustawodawca wprowadził zasadę, że odszkodowanie za szkodę na mieniu nie obejmuje uszkodzenia samego produktu ani korzyści, jakie poszkodowany mógłby osiągnąć w związku z jego używaniem. Odszkodowanie z przepisów o produktach niebezpiecznych nie przysługuje, gdy szkoda na mieniu nie przekracza kwoty będącej równowartością 500 euro. W przypadku mniejszych kwot pozostaje otwarta droga dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych (art. 415 kodeksu cywilnego).

Podstawa prawna

Art. 449¹, 449³, 449⁷ ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Czy producent zawsze odpowie za wyrządzoną szkodę

@RY1@i02/2012/124/i02.2012.124.18300150e.821.jpg@RY2@

Istnieje domniemanie, że produkt niebezpieczny, który spowodował szkodę, został wytworzony i wprowadzony do obrotu w zakresie działalności gospodarczej producenta. Nie odpowiada on jednak za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, jeżeli nie wprowadził go do obrotu albo gdy nastąpiło to poza zakresem jego działalności gospodarczej. W przypadku maszyn odpowiedzialność za szkody związane z wprowadzeniem na rynek produktu niebezpiecznego może ponosić wytwórca materiału, surowca albo części składowej produktu (chyba że wyłączną przyczyną szkody była wadliwa konstrukcja lub wskazówki producenta). Producent oraz takie podmioty odpowiadają solidarnie.

Podstawa prawna

Art. 449³, 449⁵ ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl