Pomoc prawna będzie dopuszczalna tylko za zgodą zainteresowanego

Od 3 maja 2012 r. niektóre organizacje pozarządowe będą mogły w ramach swoich zadań statutowych wytaczać powództwo i przystępować do toczącego się już postępowania w sprawach o alimenty, ochronę środowiska, konsumentów, praw własności przemysłowej oraz równości i niedyskryminacji (chodzi o pośrednie i bezpośrednie zróżnicowanie praw i obowiązków obywateli). Prawomocny wyrok, który zapadnie w sprawie wytoczonej przez organizację, będzie miał powagę rzeczy osądzonej pomiędzy stroną, na rzecz której pozew został wniesiony, a jej przeciwnikiem procesowym.

Na takie wnoszenie spraw i przystępowanie do procesu przez organizację każdorazowo na piśmie musi wyrazić zgodę osoba fizyczna, której to postępowanie dotyczy. Zmiany te przewiduje ustawa z 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, która 3 maja 2012 r. wchodzi w życie.

Mniej uprawnień organizacji

Znowelizowane przepisy zastąpiły dotychczasowe pojęcie "organizacje społeczne" określeniem "organizacje pozarządowe", gdyż to ostanie zostało wprowadzone do ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o woluntariacie (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 234, poz. 1536 ze zm.). Ale zmiany te nie dotyczą tylko nazewnictwa, lecz także uprawnień. Organizacje pozarządowe od 3 maja 2012 r. nie będą mogły wytoczyć powództwa bez wiedzy i woli osoby, której ono dotyczy, a w razie przystąpienia do trwającego już postępowania ich rola może polegać wyłącznie na udzielaniu pomocy stronie w uzyskaniu korzystnego dla niej orzeczenia. Nie będą mogły natomiast odegrać decydującego wpływu na przebieg procesu. W ten sposób odebrałyby uprawnienia stronie, która sama kieruje procesem, bo jest materialnie zainteresowana wynikiem rozstrzygnięcia sprawy przez sąd.

Obecnie organizacje społeczne mają prawo bez wiedzy, a nawet woli osoby zainteresowanej wnieść na jej rzecz powództwo, co może nawet spowodować niekorzystne dla niej konsekwencje w sferze pozaprawnej. Na przykład wystąpienie z pozwem o alimenty na rzecz starej matki żyjącej w niedostatku przeciwko jej dzieciom, może spowodować, że zainteresowana na poczet kikusetzłotowego dodatku do renty, wbrew swojej woli, utraci przyjazne stosunki z rodziną.

Zyskają przedsiębiorcy i konsumenci

Dodatkowe korzyści z takiego zastępstwa przed sądem uzyskają przedsiębiorcy, którzy są osobami fizycznymi. Organizacja, do której należą, ma prawo nawet na ich rzecz wytoczyć powództwo albo przystąpić do toczącej się już sprawy dotyczącej sporu z innym przedsiębiorstwem, pod warunkiem że roszczenie wynika z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Jednak przedsiębiorca powinien na piśmie wyrazić zgodę na reprezentowanie go w taki sposób przed organizacją.

Pisemna zgoda osoby fizycznej musi później zostać dołączona do pozwu lub do pisma dotyczącego przystąpienie do procesu. Gdy wpłynie pozew bez takiego załącznika, sąd wezwie organizację do uzupełnienia braków w trybie art.130 kodeksu postępowania cywilnego.

Wpływ organizacji pozarządowych na toczące się sprawy nie ogranicza się jedynie do wszczynania ich oraz uczestnictwa w rozprawie. Mogą również przedstawiać sądowi swój pogląd istotny dla sprawy, pod warunkiem że został on wcześniej wyrażony w uchwale podjętej przez tę organizację albo w oświadczeniu ich organów, które zostały w sposób należyty umocowane.

Natomiast powiatowy i miejski rzecznik konsumentów będą wnosić powództwa na rzecz obywateli w sprawach o ochronę konsumentów. Będą też przystępować do toczących się już postępowań w każdym ich stadium, pod warunkiem że konsument wyrazi na to zgodę.

Ważne

Wytaczać sprawy w imieniu obywatela i przystępować do już trwających postępowań będą mogły organizacje przewidujące taką możliwość w swoich statutach

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 1 pkt. 8 ustawy z 16 września 2011 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 233, poz. 1381).