Sąd nie zadowoli wszystkich spadkobierców

Sposób podziału spadku zależy od wielu okoliczności faktycznych, w tym składu masy. Jeżeli wchodzą do niej nieruchomości, podział zależy od ich: przeznaczenia, dotychczasowego sposobu wykorzystania, uzasadnionych potrzeb uczestników postępowania, a także ich możliwości finansowych, co jest istotne w razie potrzeby zasądzenia spłaty lub dopłaty.

Wnioskodawca domagał się dokonania działu spadku po zmarłych rodzicach. Wskazywał, że spadek po nich nabyli on, brat oraz siostra, każde po 1/3 części. Podał, że w skład spadku wchodzi własność lokalu mieszkalnego wraz z garażem oraz udział wynoszący 1/2 w prawie własności zabudowanej nieruchomości, której w pozostałej części jest współwłaścicielem. Wnosił o przyznanie jemu zarówno prawa do lokalu, jak i udziału w nieruchomości gruntowej z ustanowieniem na nieruchomości lokalowej służebności mieszkania w postaci jednego pokoju dla siostry, natomiast co do brata wnosił o zasądzenie na jego rzecz spłaty pieniężnej.

Sąd rejonowy prawo do lokalu przyznał na współwłasność w częściach równych bratu i siostrze wnioskodawcy, natomiast jemu udział 1/2 w prawie własności gruntu. Nadto zasądził solidarnie od uczestników postępowania na rzecz wnioskodawcy kwotę 38 tys. zł tytułem rozliczenia spłat, dopłat i kosztów utrzymania nieruchomości.

Sąd wskazał, że o przyznaniu wnioskodawcy udziału w nieruchomości gruntowej zdecydowało, że był on jej współwłaścicielem i taki sposób zniesienia współwłasności wnosił. W odniesieniu natomiast do lokalu sąd wskazał, że zdecydował o jej przyznaniu na współwłasność uczestnikom, zgodnie z ich wnioskiem, biorąc pod uwagę, że stanowił on dom rodzinny rodzeństwa, a przy tym, po śmierci rodziców, lokal nie był przez żadne z nich zamieszkany.

Wnioskodawca złożył apelację. Domagał się przyznania mu na wyłączną własność nieruchomości lokalowej, a uczestnikom na współwłasność nieruchomości gruntowej ewentualnie przyznanie mu obu nieruchomość ze spłatą dla uczestników.

Sąd okręgowy zmienił postanowienie w ten sposób, że na wyłączną własność wnioskodawcy oprócz udziału w nieruchomości gruntowej przyznał nadto nieruchomość lokalową i zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestników kwoty po 90 tys. zł tytułem spłat. O takim podziale składników majątkowych zdecydowało to, iż ze względu na miejsce zamieszkania nieruchomość lokalowa ma znaczenie tylko dla wnioskodawcy.

Brat wnioskodawcy złożył skargę kasacyjną.

Sąd Najwyższy uchylił postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Wyjaśnił, że sposób podziału masy majątkowej podlegającej podziałowi zależy od wielu okoliczności faktycznych, które można wskazać jedynie przykładowo. Niewątpliwie sposób ten zależy od składu masy, a więc jeżeli w jej skład wchodzą nieruchomości - od ich rodzaju, czyli przeznaczenia, dotychczasowego sposobu wykorzystania, uzasadnionych potrzeb uczestników postępowania, a także ich możliwości finansowych, co jest istotne w razie zasądzenia spłaty lub dopłaty.

Sytuacji, w której zajdzie konieczność przyznania całej masy spadkowej wyłącznie jednemu spadkobiercy, nie można z góry wykluczyć, jednakże, w razie sprzeciwu pozostałych spadkobierców i możliwości tak faktycznych, jak i prawnych rozdzielenia pomiędzy spadkobierców poszczególnych przedmiotów należących do spadku, rozstrzygnięcie takie mogłoby być uzasadnione jedynie nadzwyczajnymi, wyjątkowymi, okolicznościami. Dokonując podziału masy, nie można przy tym pomijać, że przepisy nie sprzeciwiają się przyznaniu należącego do spadku przedmiotu na współwłasność dwom lub więcej spadkobiercom. Art. 1044 kodeksu cywilnego wymaga w takiej sytuacji tylko stosownego wniosku tych spadkobierców.

z 29 listopada 2012 r., sygn. akt V CSK 567/11

DGP przypomina

Zniesienie współwłasności

● W postępowaniu o zniesienie współwłasności, jak o dział spadku chodzi o załatwienie całokształtu stosunków, jakie powstały między współwłaścicielami lub spadkobiercami. Podstawowym elementem jest oznaczenie wysokości spłaty lub dopłaty, terminu i sposobu ich uiszczenia oraz oznaczenie wysokości odsetek. Sąd Najwyższy wypowiedział się o tym w uchwale z 27 listopada 2003 r. (sygn. akt III CZP 80/03). Uznał, że tylko odsetki należne za okres do nadejścia określonego w prawomocnym postanowieniu terminu dokonania spłaty można traktować jako przedmiot wzajemnych roszczeń spadkobierców z tytułu przysługujących im praw.

Ewa Maria Radlińska

ewa.radlinska@infor.pl

KOMENTARZ EKSPERTA

Podział majątku spadkowego powinien być precyzyjny

@RY1@i02/2013/042/i02.2013.042.02300040d.803.jpg@RY2@

Agnieszka Matusik, radca prawny z kancelarii AM Legal Kancelaria Radców Prawnych

Wskazane postanowienie ma znaczenie nie tylko dla działu spadku przeprowadzanego przez sąd, ale także dla umów zawieranych poza sądem, na które często decydują się spadkobiercy. SN podkreślił, że sposób podziału majątku spadkowego musi być oceniany autonomicznie w każdej sprawie i powinien być uzależniony nie tylko od składu majątku spadkowego, ale także od przeznaczenia rzeczy, dotychczasowego sposobu ich wykorzystania, potrzeb spadkobierców oraz ich możliwości finansowych. Ponadto SN potwierdził regułę wynikającą wprost z prawa cywilnego, iż ustalając wysokość spłat lub dopłat dla spadkobierców, którzy nie otrzymują rzeczy ze spadku, trzeba precyzyjnie określić sposób rozliczeń (termin i sposób zapłaty, odsetki). Doświadczenie wskazuje bowiem, że często spadkobiercy zapominają o sposobie zapłaty (ratalnie czy jednorazowo) oraz o wysokości odsetek w przypadku opóźnienia w płatności, co może prowadzić do sytuacji, że faktyczne rozliczenia zależeć będą od dobrej woli stron. Stanowisko SN potwierdza zasadę, że od momentu ustalenia spłat lub dopłat zobowiązany do ich dokonania do czasu zapłaty dysponuje cudzym kapitałem, a zatem powinien dokonać zapłaty z odsetkami.