Opróżnione miejsce hipoteczne w dyspozycji właściciela nieruchomości

Aby hipoteka została wykreślona z księgi wieczystej, trzeba w sądzie wieczystoksięgowym przedstawić odpowiednie dokumenty, z których wynika, że wygasła. Może to być na przykład pokwitowanie spłaty długu z podpisem notarialnie poświadczonym. Gdyby potrzebne dokumenty miał wierzyciel, to musi wydać je właścicielowi nieruchomości. Na wykreślenie hipoteki nie jest potrzebna zgoda wierzyciela hipotecznego. Za półtora roku zaczną z kolei obowiązywać przepisy dające właścicielom nieruchomości nowe prawa do opróżnionego miejsca hipotecznego.

Uchwalona już nowelizacja ustawy o księgach wieczystych i hipotece zapowiada, że w razie wygaśnięcia hipoteki właściciel nieruchomości będzie miał prawo rozporządzać opróżnionym miejscem hipotecznym i na przykład ustanowić na nim nową hipotekę. Będzie mógł też przenieść na nie inną hipotekę, która obciąży nieruchomość, pod warunkiem że uprawniony wierzyciel wyrazi na to zgodę.

Gdy hipoteka wygaśnie, tylko częściowo, wtedy właściciel nieruchomości będzie mógł rozporządzać opróżnionym miejscem tylko w tej części. Będzie miał prawo też rozporządzić miejscem, które opróżniło się, gdy hipoteka zostanie przeniesiona na miejsce opróżnione przez inną. Natomiast nie będzie mógł rozporządzać takim miejscem po hipotece, która wygaśnie wskutek egzekucji z nieruchomości. W dodatku przy egzekucji z nieruchomości nie będzie się uwzględniało opróżnionych miejsc hipotecznych.

Gdy hipoteka zostanie wykreślona, a na jej miejsce nie będzie wpisana inna, to właściciel nieruchomości zachowa uprawnienie do rozporządzania opróżnionym miejscem, pod warunkiem że jednocześnie z wykreśleniem hipoteki zostanie ono wpisane do księgi wieczystej.

Przy wykreślaniu wygasłej hipoteki oraz wpisywaniu uprawnienia do rozporządzania opróżnionym miejscem hipotecznym potrzebne będzie oświadczenie właściciela nieruchomości. W razie zmiany właściciela obciążonej hipoteką nieruchomości, prawo do rozporządzania opróżnionym miejscem będzie miał zawsze obecny właściciel. Jego uprawnienie nie podlega zajęciu, a na opróżnionym miejscu nie będzie można ustanowić hipoteki przymusowej. Nie będzie wolno też zastrzec, że właściciel nieruchomości zobowiązuje się nie rozporządzać opróżnionym miejscem hipotecznym. Z kolei wierzyciel hipoteczny będzie mógł mieć roszczenie o przeniesienie jego hipoteki na opróżnione miejsce przez inną. Ujawnienie tego roszczenia w księdze wieczystej spowoduje, że hipoteka uzyska przyrzeczone miejsce z chwilą, gdy stało się wolne. Po ustanowieniu jej na opróżnionym miejscu hipotecznym lub przeniesieniu na nie, będzie miała takie samo pierwszeństwo jak wygasła hipoteka.