Poszkodowani mogą żądać odszkodowań za błędny wyrok sądu

Dotychczas jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można było żądać dopiero po wniesieniu skargi i stwierdzeniu przez Sąd Najwyższy ich niezgodności z prawem.

Od 25 września 2010 r. od prawomocnych orzeczeń, od których skarga nie przysługuje do Sądu Najwyższego, odszkodowania z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem można domagać się bez uprzedniego stwierdzenia przez Sąd Najwyższy niezgodności orzeczenia z prawem, chyba że strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych. Jeżeli np. sąd I instancji odrzucił apelację strony z powodu spóźnienia albo nieopłacenia w terminie, przyjmowano, że nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, a w związku z tym jej skargę Sąd Najwyższy odrzucał. Obecnie taka strona będzie miała prawo wnieść, na ogólnych zasadach procesowych, do sądu okręgowego pozew o odszkodowanie, a następnie ewentualnie odwołać się od wyroku do sądu apelacyjnego a następnie wnieść kasacje do Sądu Najwyższego. Sędzia który brał udział w wydaniu tego orzeczeni jest wyłączony z mocy ustawy w sprawach o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem.

Ponieważ nowe regulacje są korzystniejsze dla poszkodowanych od poprzednich, będą miały zastosowanie także do orzeczeń sądowych wydanych przed wejściem w życie ustawy (przed 25 września 2010 r.), ale tylko do tych, które uprawomocniły się po 17 października 1997 r., czyli dniu wejścia w życie obecnej konstytucji, ale w terminie 2 lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Termin przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej wydaniem prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem, które uprawomocniło się po 17 października 1997 r., a przed dniem 1 września 2004 r., nie rozpoczyna biegu przed wejścia w życie niniejszej ustawy.

Powyższa zmiana prawa cywilnego uwzględnia treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 1 kwietnia 2008 r. (SK 77/06), w którym stwierdzono, że art. 424¹ par. 1 i 2 k.p.c. - w części obejmującej słowa "kończącego postępowanie w sprawie" - jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i art. 77 ust. 1 i 2 konstytucji.

Obecnie będzie też można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy sądu II instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego postanowienia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe.

Wydaje się, że zmaleje liczba skarg do Sądu Najwyższego, a zwiększy się liczba pozwów odszkodowawczych wnoszonych do sądów okręgowych.

Arnold Pander

sędzia w stanie spoczynku

Ustawa z 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. nr 155, poz. 1037).